Udine, Biblioteca Civica "V. Joppi", Processus in lite abbatiae Sestensis, ms. 1249
source date: [888 March 21] [Mantova] [1426 May 23]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

In nomine domini nostri Iesu Christi Dei eterni. Berengarius rex. Si petitionibus fidelium nostrorum, eorum presertim qui pro nostra salute iugiter erga Deum decertare videntur, aures serenitatis nostre accommodare non denegamus, non solum ad nostrum servicium promptiores et efficaciores eos reddimus, verum etiam eterne retributionis premia inde nobis augere confidimus. Quapropter omnibus fidelibus sancte Dei Ecclesie nostrisque presentibus scilicet et futuris notum sit quia vir venerabilis Adalbertus abbas ex monasterio Sancte Marie nuncupante Sexto, quod est positum in territorio Foroiuliense, immunitatem pie recordationis Karoli nec non et Lodovici seu et domni Karoli senioris et consobrini prestantissimorum imperatorum obtutibus nostris ad relegendam ostendit, humiliter exposcens, ut super eandem immutatem nostram adderemus auctoritatem, per quam predictum monasterium sub nostra immunitatis tuitione nostris futurisque temporibus quiete consistere valeret. Cuius petitioni assensum prebentes, hanc nostram auctoritatem circa eundem monasterium fieri decrevimus, per quam specialiter decernimus atque iubemus, ut ipsum monasterium una cum rectoribus suis et rebus ipsius monasterii in quibuslibet pagis et terris, tam de donatione regum seu ducum aut iudicum vel Deum timentium reliquorum hominum, unde ipsa casa Dei modo vestita esse dinoscitur, et si in antea ibidem divina pietas ampliare voluerit seu potestas ipsius nunc possidere videtur, sub nostra maneat immunitatis tuitione atque defensione nostris futurisque temporibus, quatenus nullus iudex publicus in curtes vel villas seu cellas sine agros ipsius monasterii quas moderno tempore infra dictionem regni nostri iuste et rationabiliter possidet, et que deinceps loci ipsius iure divina pietas augeri voluerit, ad causas audiendas vel freda exigendas mansiones aut paratas faciendas nec fideiussores tollendos aut homines eiusdem ecclesie tam ingeuuos quam servos super terram ipsius commorantes iniuste distringendos nec ullas reddibitiones aut illicitas occasiones requirendas nostris futurisque temporibus ingredi audeat, vel ea que supra memorata sunt infringere presumat, set liceat memorato abbati suisque successoribus res predicti monasterii sub immunitatis nostre defensione quieto ordine possidere cum omnibus ad se iuste aspiciendibus vel pertinentibus absque alicuius iniusta contrarietate, et quicquid exinde fiscus noster sperare potuerat, totum nos pro eterna remuneratione prefato monasterio concessimus, ut in alimonia pauperum et stipendia monachorum ibidem Deo famulantium perhennis temporibus proficiat in augmentum. et quando quidem divina vocatione supradictus abbas vel successores eius de ipso monasterio ab hac luce migraverint, quamdiu ipsi monachi talem inter se invenerint, qui eos secundum regulam sancti Benedicti regere valeat, licenciam habeant eligendi abbatem, quatenus ipsos servos Dei, qui ibidem Deo famulantur, pro nobis statuque regni nostri iugiter Domini misericordiam [melius] exorare deletctet. Insuper confirmamus atque sub nostri mundburdi tuitione recipimus omnia que ab antecessoribus nostris seu hedificatoribus ipsius monasterii per quecunque instrumenta scripturarum concessa vel tradita sunt, hec sunt curtis una ubi monasterium hedificaverunt, curtis in Laurenzaga, curtis in Ripafracta, curtis in Bibiròne, curtis in Hano, curtis cum cella in Blesaga, curtis de Villa sicut aqua que dicitur Edago decurrit ex una parte, Leminam ex alia usque ad fossam Savonara atque Ioibolam, curtis de Annono, curtis in Sacco, curtis in Crispinaga cum castello, curtes de Verno et de Molenego et de Luttrano, curtis de Salto cum cella, curtis de Ribaria, curtis de Porpiro, curtis de Sancto Focato, curtis de Vico Leonum cum cella Sancti Floriani, curtis de Medeia, curtis in Ramusello cum villis et cum omnibus pertinentiis earum, nec non sicut supradicti antecessores nostri quicquid haberi videtur nostri iuris inter aquas defluentes, hoc est inter Tiliameritum et Liquentiam, et sicut via Ungarorum cernitur et paludes maris, omnia et in omnibus ad regiam potestatem pertinentibus, scilicet piscationes, venationes, silvas, terras, fruges et quicquid dici vel nominari potest ad nostram regiam potestatem pertinente, sub omni integritate iam dicto abbas Adalberto suisque successoribus in predicto loco Deo famulantibus nostra preceptali auctoritate per omne tempus habendum confirmamus et roboramus. Si quis autem hanc nostram auctoritatem violare presumpserit, sciat se frequenter nominato monasterio triginta libras auri compositurum. Et ut hec nostra auctoritas inconvulsa per futura secula ab omnibus verius credatur et dilligentius observetur, manu propria subtus affirmavimus et anuli nostri impressione sigillari iussimus. Signum (M) domni Berengarii gloriosissimi regis. Petrus cancellarius ad vicem Adelardi episcopi et archicancellarii recognovi [et subscripsi]. Data XII. kal. aprilis, anno incarnationis DCCCLXXXVIII., anno vero regni domni Berengarii gloriosissimi regis primo, indictione VI. Actum Mantua palacio regio. in Dei nomine feliciter, amen.

Schiaparelli, DD B. I, n. II (888), pp. 8-11.

Il testo dipende dal diploma di Ludovico II D 44 (865), che a sua volta riprende quello di Lotario, D 6 (830), entrambi indirizzati al medesimo monastero di Sesto. Il falsificatore del diploma di Carlo Magno D 311 utilizzò la recognitio del privilegio di Berengario, da cui dipende inoltre il diploma di Ottone del 13 luglio 960 (D O I 213). Il riferimento alla via Ungarorum sembra essere stato estrapolato, a propria volta, dal diploma di Ottone I del 960 che, tuttavia, presenta alcuni aspetti problematici, tali da metterne in dubbio l’autenticità (v. Spinelli 1999, p. 115).