Udine, Archivio Capitolare, Raccolta Pergamene, Volume A (MGH, D O. II, pp. 360-361, n. 304)
source date: [983 June 11] [Verona] [1195]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

(C.) In nomine sancte et individue trinitatis. Otto divina favente clementia Romanorum imperator augustus. Si ecclesiarum dei curam gerimus easque dilatare studuerimus, nostri imperii fastigium augmentari minime diffidimus. Quocirca omnibus sancte dei ecclesie fidelibus presentibus ac futuris notum esse volumus, qualiter interventu ac petitione nostri dilecti ducis Ottonis patriarcha sancte Aquilegiensis ecclesie Rodaldus nostram humiliter adiit celsitudinem, deprecans quatinus nos pro dei amore nostreque anime remedio nostre auctoritatis preceptali pagina sancte Aquilegiensi ecclesie in honore beate Marie edificate quinque castella ipsius basilice nominative que propria ipsius ecclesie sunt: Buga, Phagangna, Croang, Vdene, Braitan, ex unoquoque castello circiter per ambitum ex omnique parte sicut tres miliarii continent placita, ut praedictus patriarcha custodiret in omni parte eorum castrorum miliariis tribus, et ab hominibus infra ipsos miliarios tres censum acciperet atque herbaticum ex omnibus animalibus ibidem pascentibus tolleret, ut magis domino darentur quam malis vastatoribus. Cuius dignis postulationibus aures nostre pietatis accomodantes corroboramus et firmamus eidem ecclesie atque patriarchis ibi pro tempore constitutis prenominata castra cum omnibus pertinentiis tres tenentibus miliarios, ut homines infra hunc terminum habitantes ad nullum placitum et ad nullam districtionem eant nisi ad patriarchalem potenciam neque alicui censum reddant, neque ullus herbaticum homo tollat, sed cuncta que infra ipsius terminum loci sunt, in ipsius potestate suorumque successorum sint, omni contradictione et diminoratione penitus remota. Insuper eciam concedimus et confirmamus eidem ecclesie+ sive patriarchis ibi pro tempore ordinatis prenominatum terminum cum omnibus villis massariciis terris vineis pratis campis cultis et incultis aquis aquarumque decursibus molendinis servis et ancillis aldionibus et aldionabus seu cum omnibus rebus mobilibus et inmobilibus que dici vel nominari possunt, ut habeant potestatem in eodem loco placita custodiendi vel quicquid eorum voluntas decreverit faciendi. Precipientes denique precipimus iubendo ut nullus dux marchio episcopus comes vicecomes nullaque nostri regni magna vel parva persona predictum patriarcham suosque successores de prenominatis finibus sive castris vel quicquid in ipsius locis ad congruentem utilitatem eidem patriarche suisque successoribus molestare disvestire inquietare vel per placita fatigare sine legali iudicio audeat vel presumat, sed firmiter liceat eis et potenter tenere et in eisdem locis omnem districtionem tenere, omnium hominum controversia penitus sublata. Si quis igitur huius nostre auctoritatis paginam violaverit, quod minime credimus fieri, sciat se compositurum auri purissimi libras mille, mediedatem kamere nostre et medietatem prefate ecclesie+ sive patriarchis. Quod ut verius credatur diligentiusque ab omnibus observetur, sigilli nostri impressione hanc paginam propria manu corroborantes inferius eandem iussimus sigillare. Signum domni Ottonis secundi serenissimi inperatoris (M.) et invictissimi augusti. Adelbertus cancellarius advicem Petri episcopi et archicancellarii recognovi et subscripsi. Data III. idus iun. anno dominice incarnationis DCCCCLXXXIII, indictione XI, regni vero domni secundi Ottonis XXVI, imperii quoque eius XVI; actum Verone; feliciter amen.

MGH, D O. II, pp. 360-361, n. 304.

I cinque castelli nominati sono detti "propria ipsius (di Aquileia) ecclesie". Tuttavia, anche se l'opera edificatoria deve probabilmente imputarsi ai patriarchi aquileiesi, è verosimile che le fortificazioni sorgessero su proprietà fiscali, come sembrerebbe confermato dalla concessione dell'erbatico prelevato sugli animali che pascolavano su queste terre.