Napoli, Archivio di Stato, Archivio privato Gaetani d’Aragona, Diplomatico, perg. 1
source date: [973 August] [Alife (Caserta)]
edition published: 2021
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

+ In nomine Domini. Anno tricesimo principatus domini Paldolfi magni principis et quinto anno principatus domini Landolfi gloriosi principis filii eius, mense augusto, prima indictione. Quadam die dum essemus nos Pando et Dauferi gastaldeis atque iudicibus in Sacratissimo Beneventano Palatio, presentia supra dicti domini Paldolfi eximii principis, unicuique hominum audiendas, iudicandas vel definiendas causas, ubi ante eiusdem domini excellentissimi principis presentia residebanta domino Landolfo egregio archiepiscopo cuius Sancte Beneventane Sedis, simul cum Sadiperto stolsaiz et comes, et cum Dauferi comes, nec non et cum Audoaldus comes filius quoddam Alfani qui fuit comiti et cum alter Audoaldus comes filius Aldemari comiti; sic namque ante predicti domini principis presentia venit domina Iaquinta religiosa abbatissa monasterii vocabulo Domini Salvatoris quem olim domina Adelgisa religiosa filia domini Arechis olim principis a novo construxit fundamine in finibus Alifane, simulque et cum ea venit Petrus presbiter et prepositus eiusdem cenovii pariterque et Radoaldus advocator eiusque monasteri et eiusdem domini gloriosi principis reclamaverunt excellentia dicentes ut pars predicti cenovii haberet rebus in predicta finibus Alifane pertinente per munimen, et ipsis nominatis comitibus Audoaldus et Audoaldus seu et alii homines commorantes de eodem comitatu ipsorum contrassent ipsis rebus ad partem supra dicti monasterii et contra rationem illut tenerent et fruerent. Ipse a Deo conservatus dominus mirificus princeps hec audiens misericordia motus colloquium habuit exinde nobiscum qui supra iudicibus et cum ipso domino Landolfo archiepiscopus, nec non et cum supra dictis comitibus atque precepit nobis utrisque ut illuc pergeremus super rebus ipsis dec finibus Alifane, et ipsis rebus videremus et pro Dei timore talem causam indeterminaremus quatenus ipso sancto loco non perderet ipsis rebus suis et ipsis comitibus Audoaldus et Audoaldus seu et ipsis hominibus commorantibus ex ipso comitatu eorum haberent quod rectum esset ex ipsis rebus. Nos autem iuxta preceptionem eiusdem domini piissimi principis illuc super ipsis rebus de predicta finibus Alifane perreximus pariterque, et Audoaldus et Audoaldus comitibus nobiscum venerunt et cum eis venerunt pariter ipsis hominibus de quo dicebat ipsa domina abbatissa ut tenerent rebus predicti monasterii, quorum nomina eorum ita dicimus esse: Freda filius Pardolfid, Sadenolfo filius Ciciri, Mimo filius Sassi, Sasso filius Mari, Iohannes ferraro filius Madelberti, Iohanne filius Sadi presbiteri et Iohanne filius Leoni, Iaquinto iudice filius Garofali, Iohanne, Ildeprandus presbiter filii de ipsa Medica, Dominico filius Ildeprandi, Petro de Rabe Canine. Et dum super ipsis rebus perreximus statim ipse Petrus presbiter et prepositus, una cum nominatus Radoaldus advocatoreme eiusdem monasterii, inter alia munimina ipsius monasterii elexerunt una cartula offertionis et pro parte iamdicti cenovii ibidem illam ostenderunt quibus in omnibus ita erat continentem:

«+ In nomine Domini, temporibus domini nostri precellentissimi Siconis Dei previdentief Beneventane provincie princeps, undecimo anno principatus eius mense iunio, sexta indictione. Ideoque ego Adelchisa religiosa filia summi principis domini Arechisi pro redemtione et salvatione anime mee offerui Deo et in ecclesia Domini Salvatoris quem ego a novo fundamine construxi in finibus Alifas iuxta fluvio Turano. In primis ipsa ecclesia Sancti Vincentii foras ipso pariete quod factum est in circuitu predicte ecclesie Domini Salvatoris cum rebus et pertinentia sua quibus sunt vinee et terris infra hec fines: de uno latere fine ipso fossatu et saliente per ipse petre immobilis usque in via, de alia parte fine eadem via et per vadum per ipsa via usque ad casa Rigiperti filii Mauriperti, deinde per ipso ballone descendente in terra eiusdem Domini Salvatoris infra has autem finis in integrum illut in eadem ecclesia offerui, cum servis et ancillis inde ibi residentibus, insimul et alia curte ibique est infra hec finis de duobus partibus fine vie eadem super vadum per alia via et exiente per limite et aliquantum per ipso fossatu et descendente in ipse petre et usque in via publici. Deinde optuli in eodem sancto cenovio alie terre erga ipso Torano cum ipsa molina et cum ipsa fusara et cum ipsa balle et vado usque in rebus Sancti Adiutori et exiente in via et per eadem via rediente usque in ipso pariete predicti monasterii. Iterum offerui in eodem sancto cenovio ipsa ecclesia Sancti Martini qui dicitur Cella Vetere cum rebus et pertinentia sua et cum hos servos et ancillas: Petrus ferrario cum uxore sua et filiis suis; Iohanne cum uxore sua, Littulu cum uxore sua et cum duobus nepotibus suis. De tribus partibus habet finis vie publici et de quarta parte limite maiore, et de super eodem limite tribus rasole de vinea eiusdem ecclesie, curte vero que dicitur Rabiano subtus eadem ecclesia Sancti Martini que est infra tribus viis, de quarta parte est fine terre eiusdem nostri cenovii sicut limite discernit et cum ipsi servi qui ibi residentes sunt nomine Rotti cum uxore sua et cum filiis suis, Ausentio cum uxore sua. Iterum optuli in eodem sancto cenovio ecclesia Sancti Vitaliani cum rebus et pertinentia sua per hec finis: de duobus partibus fine vie et fine ipso monumento, de tertia parte fine limite et petre, de quarta vero parte fine limite et petre ficte a terra Ursuli et Martinuli filii Martiniani. Alia vero curte que dicitur ad Fullixi ibi optuli quibus sunt vinee et terre per has fines: de una parte fine via que vadit ad Paternum; de alia parte fine strata; de tertia parte fine via da Arenaru; de quarta parte fine limite a rebus Frumechis. Iterum offerui in eodem sancto monasterio alie terre et prato in loco que dicitur Curnitu, de capite fine via que venit de Asculini, de latere fine fossatu et limite qui descendit in via puplica, de subtus fine eadem via, de quarta parte fine ipso muro eiusdem civitatis. Igitur et optuli in eodem sancto cenovio ecclesia Sancti Angeli qui dicitur Mescianu cum rebus et pertinentia sua per hec finis: de una parte fine rivo qui dicitur de Iudei et fine strata, usque ad Ponturuluni, et de tertia parte fine Rabe Canine, de quarta namque parte fine cacumina de ipsis montis et cum ipsa curte que dicitur Columbi de Apatissa cum Audoini scario cum plures alios servos et ancillas eiusdem ecclesie. Et optuli in eodem monasterio alia ecclesia vocabulo Sancte Marie in loco qui dicitur Prata per finis cum rebus et pertinentia sua et cum servos et ancillas suas, ab ipso rivo qui dicto et fine monte Sancti Magni cum ipsa fontana et ipsa etel et quomodo venit in ipso castello et cum ipsa ferrara et cum Castileo scario, et supra dictus rivus qui dicitur Pontumosu. Et optuli ibidem ecclesia Sancti Castrisi in loco ubi Adfumicati dicitur cum rebus et pertinentia sua et cum servis et ancillis et Maio scario filius Adelgari, habet finis rebus ipsa de tribus partibus vie, alia parte flumine qui dicitur Vulturno. Curte […] que dicitur de Vualderada ibi optuli per hec finis: de una parte pede de montem, alia parte fine via, et de alia parte rivo. Et optuli in eodem sancto cenovio ecclesia Sanctorum Septem Fratrum cum rebus et pertinentia sua. Et optuli in eadem ecclesia curte mea cum territoriis suis da ipsa Tina usque in Baie et est infra hec finis: de una parte fine rivo qui dicitur Murco et saliente in ipsa cisterna et ab inde vadit per limite usque in rivo Cubulturino nostrum et per eodem rivo descendit in fluvio Vulturno, de quarta parte fine eodem flumine. Alia namque curte ibi optuli que dicitur de Draguni cum servis et ancillis per hec finis: de duobus partibus fine vie et de alie due partibus fine rebus eiusdem ecclesie. Alia curte in eodem loco super ipsa via per hec finis: de una parte eadem via et de duobus partibus fine rebus eiusdem ecclesie, de quarta parte fine plaio usque in capite de ipso plaio cum servis et ancillis ibi residentibus: Iohanne cum uxore et filiis suis, Petrus cum uxore et filiis suis, Lindulu cum uxore sua. Et ipsa curte de Lectanicu ibi optuli cum pertinentia sua et ex omnibus partibus sunt vie, cum Brinculo scario cum uxore et filiis suis et cum alios servos qui ibi sunt residentibus. Alia curte ibique in Lectanicu per hec finis: de una parte via, alia parte cum ipso monte qui dicitur Fruscuru, et de duobus partibus sunt limitibus cum ipsi monachi servi Domini Salvatoris: Iohanne, Faroaldus et Bonoaldus. Territoriis qui dicitur: Corbara quem ibi optuli habet finis: de due parti precingit flumen Vulturno et alia parte rivo Nigro; Murru et Scornati habet finis de tribus partibus vie et de alia parte rivo Nigro; Campisi ibi optuli per hec finis: una parte Torano, alia parte via qui vadit ad Ponte Merculi; Arquata habet finis: de una parte Toranu et de alia parte via, et de alia parte fine alia via qui descendit inter Arquata et Murru. Iterum optuli in eodem sancto cenovio ecclesia Sancti Secundini qui est erga eodem Torano cum rebus et pertinentia sua, de una parte est fine eodem Torano et usque in rivo illo qui dicitur Merdarulo de inde revolvente per limite maiore usque in via, et per ipsa via vadit usque in ipso Turanello, et per ipso Turanello vadit et coniungit, et cum Vitalianus presbiter filius Ermemari, servi ipsius cenovii; qui eadem ecclesia Sancti Secundini a novo construxerunt per nostram largietatem. Deinde et trans ipso Turano optuli ibi tribus pecie de terre: prima hec habet finis: de una parte fine via et de secunda parte fine qui venit a Campofamiliu et descendit in ipso Turano et per eodem Torano vadit et coniungit in eadem via; secunda pecia habet hec finis: de uno capite fine eodem rivo, de uno latere fine via, de alio capite fine alio rivo qui descendit a Sancto Marcello et de alio latere fine eodem Torano; tertia pecia qui dicitur Carditu hec finis habet: de una parte fine eodem rivo da Sancto Marcello et a duobus partibus fine vie. Et offerui in eodem cenovio ipso valdo meo qui dicitur Tora per has finis: de una parte fine via et de alia parte fine via et fossato, et de alia parte fine ipso aquario antiquo, et de subto fine alia via. Alia terrola ad pede de ipso monte has finis habet: de una parte fine eodem Torano et de alia parte fine rivo Merdarulu et de tertia parte fine pede ipso monte. Et offerui ibi integram ipsa balle qui dicitur Colonia et ecclesia Sancti Gregorii cum rebus et pertinentia sua. Hec omnia quibus superius legitur in integrum in eodem sancto cenovio Domini Salvatoris pro mee salutis anime offerui qualiter mihi concessum est a supra dicto domino principe genitore meor, in ea ratione quatenus a modo et semper pars iamdicti cenovii securiter illut habeat et possideat perpetuis temporibus ad faciendum exinde omnia quod voluerit sine mea et de meis heredibus et sine cuiuscumque requisitione. Sicut te Ildecari notario scribere rogavi. Acto Alifas mense indictione nominata. Feliciter. + Ego Arnecausu presbiter me teste subscripsi + Ego Unuala presbiter me teste + Ego Iohannes presbiter me teste subscripsi + Ego Lupu filius Ursi me teste subscribsi».

Denique adhuc tantum non complevimus andare et videre de ipsis rebus que continet ipsa cartula illut de loco Prata, et da ipsa Tina usque in Baie, et da Sanctorum Septem Fratrum, et de Draguni, et ubi Adfumicati dicitur, et ipse tribus pecie de terre trans ipso Torano, et ad ipso gualdo qui dicitur Tora, et ipsa balle qui dicitur Colonia, et ipsa terrola ad pede de ipso monte, nam alia rebus qualiter supra declaratum est totum illut audivimus et vidimus cum ipso domino archiepiscopo etiam et ipse fines ex ipsis rebus taliter vidimus sicut illas nobis monstraverunt ipse prepositus et ipse advocator eiusdem cenovii, qualiter in ipsa predicta cartula legebatur et sicut supra declarate sunt. Cumque supra dicta cartula eiusdem monasterii relecta fuisset et ipsis rebus per ipse finis vidissemus, et vinee ibidem vidimus plantate, ideo interrogavimus una cum domino archiepiscopo ipsis supra nominatis hominibus cuius essent ipse vinee, at ipsis unanimiter respondentes dixerunt ut ipse vinee ipsis ibique pastinassent et ipsis illas tenerent. Nos qui supra iudicibus, una cum ipso domino archiepiscopo iterum interrogavimus eos unde rebus ipsis eorum pertinerent, et si haberent aliquam munimina aut rationem ostenderent illam ante nos, at ipsis unanimiter manifestaverunt dicentes ut nullam aliam rationem inde haberent nisi tantum a parte supra dictorum comitibus Audoaldi et Audoaldi illut tenerent et habere volerent. Deinde interrogavimus ipsis comitibus Audoaldus et Audoaldus et ipsorum unde pertinerent rebus ipsis, at ipsis unanimiter manifestaverunt dicentes ut nulla rationem nec scriptionem exinde haberent, set usque modo pro pars puplica illut tenu issent. Nos vero iterum atque iterum interrogavimus iamdictis comitibus Audoaldus et Audoaldus forsitants per quacumque ratione ex ipsis rebus causare aut contendere poterent cum pars predicti monasterii, ipsis autem unanimiter manifestaverunt dicentes ut de quantum ex ipsis rebus nobis et ipsorum monstratum fuit a supra dicto preposito et ab ipso advocatore eiusdem cenovii per supra dicte finis neque per testes, neque per munimen set neque per qualiscumque inventa ratione causare aut contendere non poterent cum pars predicti monasterii. In super talem fecerunt repromissione atque obligationem ut si aliquando tempore ipsis comitibus Audoaldus et Audoaldus aut illorum heredibus quomodocumque per quacumque inventa ratione causare aut contendere presumserint cum pars iamdicti cenovii aut cum eius custodes ex ipsis rebus de quantum nobis et ipsorum monstratum fuit per finest hoc est ipsis rebus: da Sancto Vincentio et ipse terre erga ipus Turano, et da Sancto Martino qui dicitur Cella Vetere et de Rubianu, et da Sancto Vitaliano, et da Fullixi, et da Sancto Angelo qui dicitur Mesciano, et ipsis rebus de Lectanicu et da Corbara et de Murru et Scornati, et de Arquata, et da Sancto Secundino, et de Campisi volendum exinde ad pars eiusdem cenovii ad eiusque custodes vel rectores aliquid contrare aut tollere vel minuare tunc unusquisque decem solidos constantinianos tam se quam et suis heredibus componere obligaverunt ad partem supra dicti monasterii, ad eiusque custodes et in antea omni tempore exinde per invitis tacitis permanerent. Verum tamen nos qui supra iudicibus et hoc declaramus quantum ipsis supra dictis comitibus Audoaldus et Audoaldus adhuc non manifestaverunt de aliquantum ex ipsa rebus a supra dicto Sancto Secundino set reservaverunt illut ad finem faciendum cum pars supra dicti monasterii eo quod dixerunt ut ratione inde haberent hoc est per hec fines: da ipsa via que vadit iuxta eadem ecclesia usque in rivo illo qui dicitur Merdarulo, deinde revolvente per limite maiore usque in alia via, et ipsa via vadit usque in ipso Turanello. Deinde tunc predictus prepositus cum nominato Radoaldo advocatore eiusdem cenovii coniuncxerunt se ad legem ante nos et ante supradicto domino archiepiscopo cum Iohanne et Martii et Drudelperto et Milo filii Martii et cum Amato filio Sassi et ostenderunt eorum ipsa supra dicta carta atque causaverunt cum eis dicentes ut malo ordine tenerent rebus eiusdem monasterii infra illas fines quas ipsa carta continet qui ibique relecta fuit et frugium inde tulissent querebant ipse prepositus et ipse advocator ab ipsis hominibus responsum audire et pro pars eiusdem cenovii legibus cum eis exinde finem facere. Nos autem qui supra iudicibus interrogavimus eos quid ex hoc dicerent, at ipsis dum ipsa carta relegentem audierunt, ideo unanimiter dixerunt ut eadem carta falsam esset; ipse prepositus cum ipso suo advocatore dixerunt ut veracem esset, set dum ipsis hominibus perseverabant dicentes ut falsam esset, ideo inter eis iudicavimus et per nostrum iudicium guadiare eos fecimus hoc tenore ut ipse prepositus abberaret eorum ipsa cartula secundum legem et consuetudo terre istius; quo facto, habierunt in costituto namque posito pariter ante nos sunt replicati et ipsis hominibus querebant ut ipse prepositus abberaret eorum ipsa carta et ipse prepositus de taliter eorum adimplendum paratus erat, cumque ipsis nominatis Iohanne et Martii et Drudelperto et Milo et Amato sic eodem prepositum paratum vidissent ideo spontanea sua voluntate unanimiter manifestaverunt dicentes ut in omnibus que continet ipsa cartula veracem esset et illam contradicere non valerent. Ad hec namque nos qui supra iudicibus dum supra dictis comitibus Audoaldus et Audoaldus taliter de iamdictis rebus manifestantes audissemus hoc est de ipsis rebus da Sancto Vincentio et de ipse terre erga ipso Turano, et a Sancto Martino qui dicitur Cella Vetere, et de Rubiano, et da Sancto Vitaliano, et da Fullixi, et da Sancto Angelo qui dicitur Mesciano, et ipsis rebus de Lectanicu et de Corbara et Murru et Scornati et de Arquata et de Campisi et aliquantum da Sancto Secundino ideo definiendo iudicavimus iuxta supradicte potestatis preceptionem iuxta legem ut amodo et deimceps perpetuis temporibus pars supra dicti monasterii eiusque rectoribus ipsis rebus de quo ut supra manifestaverunt habere et possidere sine contradictione ipsorum comitibus Audoaldi et Audoaldi et de illorum heredibus vel sine cuiuscumque requisitione dum et supra dictis hominibus Iohanne et Martii et Drudelperti et Milo et Amato manifestantes audivimus de supra dicta carta ut veracem esset simulque definiendo iudicavimus ut amodo et semper pars iamdicti monasterii eiusque rectores ipsis rebus de quantum continet ipsa carta ab eorum partibus securiter habere et possidere sine ipsorum hominibus vel de illorum heredibus contradictione. Unde pro securitate predicti monasterii et de eius rectores ut in posterum recordentur hoc nostrum emisimus iudicatum, et tibi Petro clerico et notario taliter scribere precepimus, eo quod interfuit. Actum predicte civitati Alifane. Feliciter. + Ego qui supra Landolfus archiepiscopus + Ego qui supra Dauferi me subscripsi + Ego qui supra Peendo me subscripsi + Ego Qui Supra Sadipertus stolesaiz et comes + Ego qui supra Dauferi

Franco 2017: 63-70

Franco 2017