Milano, Archivio di Stato, Museo diplomatico, sec. X, n. 172
source date: [929 March 12] [Pavia]
edition published: 2021
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

In nomine domini nostri Iesu Christi Dei aeterni. Hugo gratia Dei rex. Si circa servos et ancillas Dei munificentiam nostrae benignitatis largimur, credimus hoc ad animae nostrae mercedem efficaciter pertinere. Igitur omnium fidelium sanctae Dei Ecclesiae nostrorumque presentium scilicet ac futurorum comperiat industria, qualiter per Berengarium illustrem marchionem et dilectum fidelem nostrum quid[a]m noster ex monasterio Beati Petri Caelo Aurei abbas nomine Petrus, pro diversis utilitatibus sui mon[aster]ii, ob amorem superni muneris, a nostra mansuetudine sibi fieri nostrae confirmation[is pr]eceptum petiit, et antiquorum regum precepta, quae in eodem sancto ac venerabili loco emissa sunt, in nostra mercede roborari dignaremur. Cuius precibus libentissim[e] aurem accomodantes, hoc immunitatis nostrae preceptum conscribi iussimus, per quod omnino precipientes iubemus, ut idem abbas, degens sub regula sancti Benedicti, id monasterium cum omnibus adiacenti[i] iuste et legaliter pertinentibus mobilibus atque immobilibus rebus acquisitis et acquirendis usque in finem vitae suae omnesque posteri eius teneant atque possideant. Insuper etiam confirmamus omnes res et possessiones quascumque idem monasterium longo tempore dinoscitur possedisse a Liutprando rege ipsius monasterii funditore concesse, id est inter caeteras res cortem illam quae dicitur Alpeplana, in predicto sancto loco emissa a quodam Langobardorum rege Ariperto, cunctisque aliis rebus ad eandem cortem pertinentibus in omnibus locis atque vocabulis suis cum territoriis at finibus per preceptum Liutprandi r[e]gis per singula loca ac vocabula denuntiatis, vel earundem rerum decimas quocumque modo vel ingenio inibi collaboratis eidem sancto coenobio a tanto fundationis institutore concessis de iure regali seu monachorum possessionum, donatione, traditione aliorumque hominum, comparatione quoque et quarumcumque legalium conscriptione cartarum, aut postea pretaxat[um] venerabile monasterium a donis regum vel imperatorum praedecessorum nostrorum aliorumque diversorum hominum emptione, donatione, fidelium quoque oblatione, comparatione, commutatione, libellorum cartarumque conscriptione acquisivit, ac deinceps iuste et legali[t]er acquirere potuerit, tranquillo iure per hoc nostrae [a]uctoritatis preceptum possideat; et iuxta defini[tionem antece]ssoris nostri Liutprandi regis liceat coenobio s[ecundum] regulam sancti Benedicti de propria congregatione abbatem eligere, ita ut nulla super eos umquam extranea inducatur persona, sintque omnes res eiusdem monasterii tam abbas quamque et monachi vel homines libellarii et servi quamque omnes alias res sub nostra regali defensione munite atque defensae; et si necessitas fuerit, de rebus et f[ami]liis ipsius monasterii per inquisitionem circumquaque manentium bonorum hominum, sicut de nostris regalibus rebus, rei veritas opprobetur. Hoc quoque statuimus, ut nullus rei publicae minister neque aliquis ex iudiciaria potestate tam in supradicta corte Alpeplana quamque in aliis rebus homines eiusdem monasterii liberos aut servos deinceps inquietare aut ad placitum trahere vel in finibus ipsius cortis placitum tenere aut aliquem pignorare vel aliquo modo distrahere presumat, vel loca ad causas audiendas vel freda exigenda aut tributa vel mansiones aut paratas faciendas nec fideiussores tollendo aut homines eiusdem ecclesiae ingenuos vel servos super terram ipsius commanentes distringendos nec ullas redibitiones aut inlicitas occasiones requirendas ingredi audeat; <sed neque ullus vel ripaticum aut terraticum aut teloneum tam in sua possessione quamque et in nostro publico iure a parte sepe fati monasterii umquam exigere aut tollere presumat pro mercede et remedio anime nostrae;> et quicquid exinde fiscus noster vel pars publica [sp]erare potuit, in eodem sancto monasterio, secundum concessionem et confirmationem Liutprandi regis aliorumque regum vel imperatorum predecessorum, solemni et perpetua stabilitate firmamus; et quandocumque necessitas imminet, naves eiusdem monasterii per Ticinensem et Padi portum quamque per quemlibet alterum discurr[er]e possint absque alicuius impedimento vel tolonei exactione. Concedimus etiam ipsi sancto ac venerabili loco omnes carpentarios illos quos praedictus locus dinoscitur per precepti paginam a tempore antecessoris nostri Liutprandi regis possedisse in valle quae dicitur Antelamo vel eos qui sunt in vico Besozolo cum filiis filiabusque vel omni agnitione eorum, ut tempore oportuno indefesse operando deserviant, tam vel posteri eorum in supra fato coenobio, absque ulla retractione, perpetualiter. Confirmamus etiam in eodem sancto coenobio ob Dei reverentiam nostramque perpetuam salutem corticellam unam quae dicitur Malliace et alteram quae dicitur Calavade atque capellam unam quae est in honore sanctae Dei genetricis virginis Mariae quae dicitur Primasca, quae sita esse noscitur in valle Belizona, in subsidium et sustentationem monachorum, cum omnibus pertinentiis cum servis et ancillis libellariis atque aldionibus iuste et legaliter in eisdem corticellis pertinentibus. Secundum autem hanc nostram difinitionem sancimus et modis omnibus interdicimus cunctisque qui reliquam partem abbatiae in beneficium habuerint, ut nullam potestatem exerceant in predictis rebus a nostra mercede monachis delegatis, neque illorum electionem perturbent, aut contradicant, vel electum quem habuerint abbatem in aliquo conturbent, sed, prout melius valuerint, op[em] illis et auxilium ferant apud regem et eius militibus ad ea perficienda quae in illorum electione approbantur esse oportuna. Haec autem omnia superius allegata, sicuti a predecessoribus nostris regibus sive imperatoribus concess[a] et confirmata sunt, inconvulsae concedimus ac firmamus eidem venerabili loco perfruendum, perpetuis temporibus iure firmis[simo possidenda, ut sub tuitionis nost]rae mundburdo secure ac sinceriter perseverent. Insuper confirmamus in sepe fato monasterio pro mercede animae nostrae vada ad piscandum quae sunt in Ticino, id est in rivo Poloni, Morasca, seu vadum qui dicitur Landemarii, Costa Teveredum et illum qui dicitur Sestemascus, cum illo medio quod ad Sepem dicitur et illum qui ad Aunella dicitur, seu [et illa quae sunt in Pado, habentes p]riorem [te]rminum [a] loco qui nuncupatur Popula Pagana et pertingens usque ad locum quae dicitur Cap[u]t Asi ex utraque parti Padi, cum insulis positis iuxt[a] predictam piscationem, vel quicquid ab [antiquo tem]pore seu moderno idem monasterium per antiquorum largitionem regum optinuit vel Pad[u]s invasit aut in futurum [irruperit de propriis ipsius monasterii rebus]. Precipientes ergo iubemus, ut nemo ex fidelibus s[ancta]e Dei Ecclesiae simulque nostris tam presentibus quamque absentibus parti predicti m[ona]sterii de his omnibus, quae s[u]pra a nobis co[n]cess[a et con]firmata sunt, quolibet tempore ullam pr[es]umat inferre molestiam aut contrarietatem, sed sub omni integri[tate, sicuti a nobis concessa et confir]mata sunt, perhe[nni]ter ibidem ad uti[lita]t[em] monasterii ipsius aliqua diminorat[ione pertin]eant. Si quis autem contra huius nostri precept[i securit]atem aliquam violentiam aut invasi[onem inferre] temptaverit, sciat se composit[urum a]uri optimi libras triginta, medietatem palatio nostro et reliquam [medietatem parti eiusdem monas]t[e]ri[i]. Et ut haec nostra auctoritas pleni[orem in] Dei nomine optineant vigorem, manu pr[opr]is subter firmavimus et anuli nostri impres[sione in]signiri iussimus. [Signum domn]i (MF) Hugonis piissimi regis. Recco cancellarius ad vicem Garlanni abbatis et archicancellarii recognovi et subscripsi. (SR) (SID). [Data IIII id. mar., anno dominicae incarnationis DCCCCXXVIIII, domni vero Hugonis piissimi regis tertio, indictione II. Actum Papia. Feliciter, amen.]

DD U, pp. 54-63 n. XX

Il formulario è il medesimo del diploma di Berengario I del 29 marzo 899 in favore del monastero di Santa Maria Teodote (DD B I, pp. 79-83, n. XXVII). Il testo è ripetuto nel diploma di Ottone I del 9 aprile 962 (MGH DD O I, pp. 337-343 n. 241a). Esiste una falsificazione in forma di originale di questo diploma risalente al secolo X (Milano, Archivio di Stato, Museo diplomatico, sec. X, n. 172, DD U, pp. 54-63 n. XX), che ne riproduce materialmente il testo con tutti gli errori; il passo aggiunto rispetto all'originale, rappresentato tra parentesi graffe, è considerato da Schiaparelli un'interpolazione.