Montecassino, Archivio Abbaziale, aula II, capsa LXVI, n. 4
source date: [1014 July] [Minturno (Latina)]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

+ In nomine domini Dei salvatoris nostri Iesu Christi. Vicesima tertia anno comitatus domni Dauferi et domni Landoni, seu et duodecimo anno comitatus domni Ederadi et domni Marini, mense iulii, duodecima indictione, Triiectu. Horta est itaque intentio inter me supranominatus Dauferius filii quodam domni Gregorii bonae memorie comitis intus castro Argu, pertinentia Gaetanae civitatis, et te videlicet Lioto monachus misso domni Atenolfi reverentissimi abbati coenobii Sancti Benedicti situs in monte castro Casino. Eo daenique pro parte suprascripti monasterii erga tecum abendo Landolfus abbocatus ipsius monasterii de terras et silvas que esse videntur in finibus Aquinensis, unde fuimus pro parte reconiuncti in eodem castro ante domini Paldolfum gloriosum principem Capuanensis et inivi adessent domnus Sergius consul et dux civitatis Neapoli et domnus Paldolfus Domini gratia archiepiscopus sanctae ipsius Capuanae ecclesie. Ita et ivydem adessent ipse dominus Atenolfus abbas, seu et ivibem adessent domnus Bernardus Hepiscopus ipsius Gaeanae sedis simulque et ivibem adessent Landolfus qui dicitur domna Gemma, et Leo qui dicitur de domna Marocza, et Leo de domna Leo, et Iohannes Papa, et Gregorius Salpa, et Petru de Marinu de Capudemuru habitatores civitatis ipsius Gaietae. Ita et ivydem adessent Iohannes filius Leoni de Fundi dux cum plures illustrium birorum de civitate ipsius Capuae, et de civitate Neapoli ipsa quam et hividem adessent plures reliquos Gahetanos. Unde ego qui supra Dauferi comes querebam introire infra ipsas terras et silbas, et abere sorcionem pro eo quod dicebat ut nostras rationes contineret ipsos. Unde nos qui supra Liutu monachus pro pars suprascripti monasterii, erga vobiscum habendum suprascriptum abocatorem dicebatis mihi ut ostenderemus quomodo mihi pertineret illut ego qui supra Dauferi talia audiente ostensi vobis in iudicium ividem una sripsio nostra et unum capitulum nostrum, quae relecra scripsio ipsa inter caetera continente quomodo:

Iohannes Hepiscopus servus servorum Dei, dilectissimi filiis Docivilis, et Iohannes ducibus et ipatis Gagetanorum, et per illos in vestro ducatum in perpetuum duce praeesse quondam iusititiae et pro remedio christianae fidei profectibus pastorali vigilancia semper devere esse secundum regula iuridice iusticia super omnes christianos populos, sicut versus pastor Christus, qui suam animam propria a semet ipso posuerat pro omnibus fidelibus, itaque curam gerebat summae et principalis prime cathedra apostolorum semper die noctuque decebat vigilare super cunctos christianos populos et non solum omnia quae heart super dominio ecclesiae apostolorum principis. Set eciam omniaquae erant ecclesiae regularis coenobii dare pro salvacione christianorum populo et ad ultimum pro Christi Domini caritate et dilectione, semet ipsum ponebat ad morte. Igitur quia suprascripti illis suis filiis penetraverant una cum eis Saracenos ad salvandum Christianum populu, et massime illos qui erant vere famuli apostolorum et semper fuerat deservientes in servitio apostolorum, et eorum pro salvatione gentis christianissimae, quamammodum christianissimi filii propter illum promptum, et verum eorum servitium quod fecerat Deo et Christo et eius apostolos, et eis illi semet ipsos posuerat ad mortem cum totis eorum omnibus pro salvatione apostolorum et meritis absque mora. Idcirco per illam causam et servitio concesserent et donaverat eorum et ad eorum successoribus perpetualiter totum et inclitum patrimonium Traiectanum cum omnibus sibi pertinentibus, quam de suo apostolatu, quam et de omnibus monasteriis proprietatibus, de Romanis populisque erat sub iure Romanae ecclesiae cuius omnipotentis domini favente illi erat vicarii insuper pro eorum fideli servitio et pro defensione gentis christianae, et pro eo quod pugnaverat et pugnare devebat Sarracenos cum eorum populis et cum tota eorum virtutem, et eruperat pacem agente Agarenorum pro Dei amore et eius apostolis totam terram salvando ab ipsis Agarenis iunserat, et donaverat eis eorumque successoribus perpetualiter totam et inclitam civitatem et terram Fundanam cum onibus sibi pertinentibus, cum castellis, et villis, et casalibus, et fluminus, et lacis, et rybis, et ecclesiis, et monasteriis, quae erat positae in territorio Fundano, et sub ducatu Fundanae civitatis omnia suprascripta essere eorum et eorum successoribus donatam et concessam a Deo et ab apostolis eius, et a nobis eis et eorum successoribus sempiternaliter propter fidum servitium, quod fecerat et faciebat in ecclesia apostolotum principis. Igitur a canneto de Terracina et sicut ibat super monte Dosati super Sancti Viti indirecte et quemadmodum decurrebat super monte qui vocatur Chrispoli, et sicut pergit per pede de silva de Virone, et quemadmodum decurrebat super monte Sancti Angeli qui vocatur Altinni, et quomodo ibat per Fammara et super Duos Leones, et usque super ipsa caldana putida quae erat posita super Gareliano omnia quae fuerat posita infra ipsis finibus, usque ad plagia maris, montes, et flumina, lacua, ribos, ecclesias, monasteria, civitates, castellis, villas, et casales, et sylvas, omnia cum omnibus pertinentibus per totum in cuncto territorio Traiectano et Fundano esseret eorumque et eorumque successoribus donata et concessa Deo et ab eius apostolo, et ab eis et ab eorum successoribus perpetualiter totum et inclitum territorium Traiectano, cum omnibus sibi pertinentibus tam de suo apostolatu quam et de Romanis populis, et ecclesiis, et monasteriis, quae erant et quae fuerant sub ducatu et territoro Fundano esseret eorum et eorum successoribus donata et concessa a Deo et a Petro eius apostolo, cui ille eius vice tenebat pontificatum. In cuncto terrarum circuitu, et ab eis et ab eius successoribus usque in finem saeculi, idest per suos suprascriptos fines de super ipsam caldanam putidam quae erant superpositam super Garelianum, et veluti decurrebat super Duos Leones, et quomodo ibat super Famaram, et super montem Altinum Sancti Angeli, et quomodo ibat super silva de Neronae, et super monte, qui vocatur Chrispuli et super monte qui vocatur Chrispuli et super monte Difati super Sancti Viti, et usque ad canneto de Terracina omnia ista suprascripta quicquit in ipsis finibus fuerant et erant a plagia maris usque ad suprascriptas fine civitatis, et castellas, et villas, et casales, et flumina, et piscarias, et ribos, et lacua, quicquit pertinencia fuerat et erat de toto Traiecto territorio et Fundano esseret eis eorumque successoribus sempiternaliter ab eis, et ab eorum successorbus. In omni ratione et ordine sicut in ipsa scripsio, quae erat concessionis et donationis continebat per manus Melchisetet scrinarii sanctae Romanae ecclesiae pridie idus iunii indictione quinta bene valete. Ille pridie idus iunii Theofilactus secundi clericus sanctae sedis apostolicae scripserat, imperante domino suo piissimo papae augustus Lo[…]ico magno imperatore.

Idest suprascripta quinta scripta per manum Melchisetet scriniarii sanctae Romanae ecclesiae. Idest suprascripta quinta vollatum per vullam plumbiam ipso capitulario erat continentem in eum inter alia quomodo repromiserat Theofilactus senatores Romanorum Gratianus duc, Gregorius dux, Austoaldus dux, Sergius primicerius, Stephanus secundi Clericus, Sergius de Eufemia, Adrianus genitori domini Stephani papae, Stephanus primicerius defensorum, item Stephanus Arcarius, Theofilactus sacellarius, et per iussionem et dicti domini Ioanni decimi et universari papae iuraverat illi adque iurare fecerat alios decem et septem nobiliorem homines, qualiter illi querere Nicolae stratico Langobardiae, Gregorius Neapolitano consuli, et Landolfum imperiali patriciu, et Atenolfo et Guaimario principibus, Iohanni et Docibilis gloriosi ducibus et ipati Gaietanorum ducibus iterum repromiserat et iuraverat, et iurare fecerat ipsorum, et confirmaverat praeceptum per iussionem domini Iohanni decimi et universali papae quod aberet factum a domno Iohanne octabo, et universari papae, totum et inclitu territorio Traiectano cum omnes sivi pertinentivus. Insuper confirmaverat eorum in ipso praecepto, quo aberet […] scripto sicuti habebat, et inclita cibitate, et terra Fundana cum omnibus sibi pertinentibus per finis ipse sicut super letum pro eo quod decertaverat, et percertaverunt pro amore christianae fidei delere Sarracenos de cuncto territorio apostolorum, seu et deventanis partibus, seu ex omnibus partibus pugnaverat, et pugnaverunt in omni ratione et ordine, sicut ipsu capitulariu continebatur vullatum per vullam plumbia, relecta vero scripsio ipsa concessionis. Et ipsum capitularium nostrum dederat ego in manu super et scripti domni Paldolfi Harchiepiscopi ipsa nostra scripsio, una eum ipsu capitulariu, et vos pro parte suprascripti monasterii dedisti in manu ipsius domini harchiepiscopi cum licere ipsius domni abbatis duabus praeceptora pertinentes ipsius monasterii, et manifestavimus pro parte ut plus scripsione vel praecepta inter nos ad causando non haberemus, quibus ille per ordinem ipsa praeceptora quas vos pro parte suprascripti monasterii relegi feci, uno ex ipse erat caetera continentem quomodo Carolus rex Francorum et Langobardorum, ac patricius Romanorum pontificum noverit solertia […] a qualiter ad petitionem ei religioso viro Theomari […] erat monasterii Sancti Benedicti, quod erat constructo in loco qui dicitur Casinu castru, tale beneficium circa ipsum monasterio visi fuerat concesserat, unde monachi Deo servire, et pro eis et cuncto populo chrsitano vovere valeret, ides terras et sylvas sacti sui palatii pertinentes per finis in territorio Aquinense incipiente ad ipsa Cosa, quomodo se iungebat cum ipso flumine, et ibat per media serra de monte Sancti Donati et exinde descendebat super monticello de Marri, et usque ad illos pesclos, qui erant ad pede de monte de Valba, et quomodo ibat exinde per Duos Leones, et inde per serras montis super Casale, et per ipsum montem usque ad Villam de Gareliano , et a Gareliano usque ad pesclum qui dicitur Cripta Imperatoris, usque ad flumen et caetera in omni ratione et ordine sicut in ipso praecepto continebatur roboratum per signum Carolus, sigillatu ab anulo ipsius regi. Ipso alio precepto continente in eo inter caetera quomodo Ugo et Lotthario rex confirmaverat et corroboraverat omnia privilegia Romanorum pontificum, praecepta quoque regum et imperatorum, nec non et monasterio virorum et puellarum, et cellas, re quoque, et familias inivi a religiosis et clementibus viris concessas, amore igitur divino accensea, et Valduini venerabilis abbatis precibus acclinati, praelivato coenovio Christi confessoris Benedicti […] primatici cantione prout licite et legaliter possumus confirmaverat et corroboraverat omnia privilegia Romanorum pontificum, praecepta quoque regum et iperatorum, necnon et monasterii virorum et puellarum, et cellas nomina, sive omnia praedia circa ipsum monasterium adiacentia per confinia et loca antiquitas terinant in territorio Aquinensis incipiente ab ipso Cosa, quomodo se iungebat cumipso flumino, et ibat per media serra montis Sancti Donati, et exinde descendebat super monticello de Marri, et usque ad illos pesclos qui sunt ad pede montis de Balba, et quomodo vadit exinde per Duos Lones, et inde per serras montis supra Casale, et per ipsum montem usque ad Villa de Garelianu, et de Garelianu usque ad pesclu quod dicebatur Cripta imperatoris usque ad flumen, caetera in omni tarione et ordine continebat praeceptum ipsum, quod scriptum erat per Giserandum cancellarius roborato per ispsi regibus sigillato ab anulo ipsorum regis. Relecta vero praeceptora ipsa coram is omnibus, dixerat Petrus iudex ipsius Capuae ut minime ego habere poterat de integras terras et sylvas, vel inde quae continunt ipsa preceptora per indicate finis pro eo, quod continet in lege Langobardorum in capitulo, quae constituerat Liutprando rex, ut cuicumque decessoribus illorum datum erat stabili ordine devere permanere sicut illi, quod illi dederat et in antea dederat qualiter ibidem contineret, et in lege nobelle Iustiniani in capitulo quodam constituit. Erat si quis mala fide rex alienas ossideret, vediderti eas, vel donaverit, vel alio modo alienaverit, is autem qui se domino earum putabat sciebat octestatione unde nuptiaverat ei, quod rex ceperat intra decennium res firmt apt emptorem, vel qui donationem acceperat, vel alio modo alienationis nactus erat quod […] domino mala fide possessor alienaverit, non aliter ocp iudice domino impediat nisi triginta annorum spatium transactum sit, quamvis is, qui emerat, vel alio modo alienationis nactus erat bonae fidei possessor fuerat, eo quod ipse quod dominus Carolus rex dederat illut per iamdictum praeceptum in ipsum coenobium per ille fines, ut ividem continebat postmodum nec papa urbis Romae, nec qualivet rex dare illud nullatenus poteret, et dicebat ut mala fide de ipsas terras et sylvas, quae continunt ipsa praeceptora, quae pertinunt ad partem suprascripti coenovii possideret et per legem de integra terra et sylvas ipsas, quae continuunt ipsa praeceptora aberet, ego non potere inde set ante fa. ad maiorem intentione pervenissemus per colloquia bonorum hominum utrumque partium amatores benimus exinde, ut ego qui supra Dauferius me manifestaret, et concludere vobis pro parte superscripti monasterii de integras iam dictas terras et sylvas per suprascripte fines qui continunt suprascripta praecepta, et ideo sicut domino Deo placuit qui est amator omnium bonorum operum […] pacis […] Daoferius cogente neque contradicente aut vim patiente, set bona expontaneaque mea boluntate per hanc cartula manifestum facio ego qui supra Daoferius coram omnibus suprascriptis residentibus seu intervenientibus qui ibidem erant tibi qui supra Liotto monacho pro parte suprascripti monasterii erga tecum habendo suprascriptum abbocatum, quia suprascriptas terras et sylvas per iam dictas finis et indicationibus quae continunt ipsa duabus praeceptora legibus sunt pertinentes suprascripti monasterii per ipsa praeceptora et per aliis racionibus eorum, et mihi qui supra Dauferius de ipsis vel inde nullatum est pertinentes neque per scriptum neque absque scripto, nec per possessionem nec per alia qualibet raciones vel umanum ingenium. Insuper repromitto et obligo me ego qui supra Daoferius me et meos haeredes ipsius domino Atenolfi venerabilis abbatis et a successores suos et ad partem supradicti monasterii taliter ut amodo et semper tacitis et quietis de ipso vel exinde faciamus munere semper ego et heredes meos contra eis omnia magna vel parvaque persona hominum, qui pro parte et datum nostrum aut supradicti genitori mei cum ipsum domnum Atenolfum venerabilem abbatem, aut cum successores suos vel cum parte supradicti sui monasterii, de integras iam dictas terras et sulvas per iam dictas fines vel exinde causare vel contendere quesierit quibuscumque modo, eo quod ita vobis complacuit. Verum quod absit et divinam advertat potencia sive ego auteredes meos aut summissa persona omnium aliquod contrarie agere boluerimus aut quesierimus, aut per qualecumque ingenium vel humana astutia removere quesierimus, haec cartula per racione et ordine illud qualiter praelegitur composituri subiaceamus ego et heredes meos ipsius domini Atenolfi reverentissimi abbatis et ad successores suos et ad partem supradicti monasterii penae nomini auri obrizi libras centum, et post soluta poena haec manifestatio securitatis firma et stabili permaneat in perpetuum, et taliter ego qui supra Daoferius una cum consensu uxori meae ea omnia super et scripta feci scriptum per vestra demandatio a Petro notario in supradicte civitatis in mense et indictione supradicta duodecima. + Signum manus de domni Daoferi qui nobis scribere praescripsit. + Signum manus de Leo de Luccia. + Signum manus de Sicu de Milo. + Signum manus de Leo de Lupo. + Ego Petrus notarius in supradicte civitati complebo et asolbo in mense et indictione supradicta duodecima.

Gattola 1734: 109-113; Leccisotti 1974: 361-362, n. 4.