Montecassino, Archivio Abbaziale, Reg. 3 (Martin et al., Registrum Petri Diaconi, III, n. 404, fol. 174r)
source date: [1059 August 23] [Melfi (Potenza)] [1131 - 1133]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

In nomine sanctae, et individuae Trinitatis. Anno incarnationis Domini nostri Jesu Christi millesimo quinquagesimo nono, indictione duodecima. Domno Nicholao venerabili papa apud Amalphim sacram Synodum agente cum aliis quampluribus, interfui ego Ricardus nutu divino Capuanus princeps. Ubi cum plurima de animarum salute tractarentur, inspirante divina misericordia, recogitare cepi in corde meo aliquid mihi agendum fore, quod ad salutem animae meae, et parentum meorum defunctorum proficerem.Tunc, monente praedicto universali Papa, accersito domno Desiderio venerabili abbate Cassinensi, pro remedio animae meae, meique avunculi Rainulfi, ac fratris mei Ascletini, investivi eum de abbacia, quae dicitur Sancta Maria in Calena sita in finibus Apuliae inter montem Garganum, et mare Adriaticum, juxta Castellum, quod dicitur Besti, fieri quoque praecepimus hos nostrae oblacionis apices, per quos praefati Cassinensis Coenobii S. Benedicti dictioni subicimus predictam abbaciam S. Mariae cum integris omnibus castellis, villis, vicis, cellis, domibus, territoriis, praedibus, silvis, arbustis, vineis, olivetis , pratis, aquis, molendinis, piscariis , aliisque omnibus rebus mobilibus, et immobilibus ad praesens, quocumque modo praefatae abbaciae pertinentibus cum aliis etiam, quae amodo ad opus ejusdem abbaciae Abbates , aut Rectores ejus aquisituri sunt, quibuscumque legalibus modis. Unde universis nostris fidelibus indicimus, nunquam aliquando molestiam, invasionem, vel fraudacionem pati praefatum venerabile monasterium S. Benedicti de praedicta abbacia, quam ibi optulimus. Cognita cunctis, ac nostrae auctoritatis firmissima saucione, quoniam si nostrorum fidelium qualiscumque humano ingenio principale hoc scriptum, quod manu nostra, et testium idoneorum roboratum est, nostroque sigillo signatum infringere volens, praedictam abbaciam de dicione praefati coenobii subtrahere temptaverit, vel ex eis sibi molestus fuerit, subiacebit composicioni auri librarum centum medietatem nostrae camerae , et medietatem praedicto sancto coenobio. Nosmetipsos quoque, nostrosque heredes , et successores perpetuae subicimus obligationi, ut numquam ipsam abbaciam cum suis omnibus quaeramus a patronatu, et dicione ejusdem monasterii S.Benedicti subtrahere. Quod si temptaverimus, simus ei culpabiles auri libras mille. Hujus scripti manu nostra, et testium roborati, et sigillo nostro signati, tenore solidissime in perpetuum permanente. Data decimo Kalendas Septembris, anno principatus ejusdem gloriosi principis domni Richardi secundo. Scriptum per manus Aldemarii, jubente eodem serenissimo principe. Signum Domni Richardi excellentissimi principis. Ego Rudulphus clericus interfui, et subscribens firmavi. Ego Bernardus clericus, qui interfui hoc firmo. Ego Alirisus, qui interfui, hoc firmo.

Gattola 1734, p. 161; Leccisotti 1938, pp. 59-60; RPD, III, pp. 1140-1141; Tosti 1842-1843, I, pp. 398-399 (source of the text reproduced here).

Sull'autenticità del diploma: Chalandon 1907, p. 106; Leccisotti 1938, p. 22. Sulla cessione della chiesa di Santa Maria a Calena all'abbazia di Santa Maria a Mare nell'arcipelago delle Tremiti (1023): Petrucci 1960, II, pp. 24-27 e 197-198. Sulla provenienza delle proprietà di Riccardo I in area garganica: Amato di Montecassino, Historia Normannorum II, XXX, p. 95; Fuiano 1972, pp. 80-83

Il presente diploma attesta innanzitutto la presenza di Riccardo I di Capua al concilio di Melfi nel 1059. La chiesa di Santa Maria di Calena fu ceduta a Montecassino come compensazione, poiché quest'ultima si vide negata le proprie rivendicazioni sull'abbazia di Santa Maria a Mare nelle isole Tremiti, tra le cui dipendenze figurava per l'appunto la chiesa di Santa Maria di Calena (Loud 1981).