Montecassino, Archivio Abbaziale, Reg. 3 (Martin et al., Registrum Petri Diaconi, III, n. 509, fol. 214r)
source date: [1089 February 24] [Capua (Caserta)] [1131 - 1133]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

In nomine Domini salvatoris nostri Iesu Christi. Domni Iordanis divina ordinante clementia Capuanorum princeps petitioni dilecti sui clementer favet. Notum sit omnibus sancte et catholice Ecclesie filiis Richardum principem patrem meum, quia cognovit locum qui dicitur ad Arcum Diane, in quo ecclesia Sancti Angeli constructa est, utilem ad congregationem monachorum et construendum monasterium, angustum tamen, adeo quod non erat amplius quam ecclesia nuper constructa accingit et officina monachorum, dedisse pro eo in commutationem Ildebrando Capuano archiepiscopo ecclesiam magnam constructam in Capuam, vocabulo Sancti Iohannis Areppaldi, ditatam terris multis et ornamentis et libris, et recepit in commutationem ipsam ecclesiam Sancti Angeli ad Arcum Diane et aliam ecclesiam Sancti Angeli constructam in Capuam, que nuncupatur de Odaldisci. Et quia pro suo tempore religiosus ille locus cepit augmentari, additis suis rebus secundum quod placuit, quam maxime crevit. Quapropter a me et ab uxore mea locus ille valde diligitur, Die quadam ego prescriptus Iordanus princeps, divina inspiratione compulsus, ivi ad prescriptam ecclesiam Sancti Angeli ad Arcum Diane causa orationis, et religiosorum plurimorum monachorum a me postulavit prudentia, Iohannis scilicet monachi et decani et Maynardi et Petri et aliorurn monachorum, quatenus per firmitatis apices concederem monasterio que possidebant et dominabantur. Quorum precibus favens, per huius concessionis paginam concedo que princeps Richardus pater meus dedit et que ego postea tribui et que eidem pertinent monasterio et que possidebat e dominabantur. Illius vero loci fines primum indico sic concedens: ex una parte sunt cave cimentaree qualiter pergitur per ecclesiam Sancti Marcelli et ad terram que dicitur Bertarisci, et qualiter redit per latera montis et per ipsas criptas et ascendit inde per canalem qui dicitur ad Ficum Fusculam et qualiter redit per ipsam viam antiquam et per Rickibellum et qualiter descendit per latera Calvini et per terram monasterii Sancti Benedicti constructi in Capuam et qualiter descendit per terram Sancti Vincentii usque ad cavas cimentarias. Et concedo quicquid continetur in cartula oblationis quod pater meus prescriptus obtulit eiusdem monasterio Sancti Angeli, Sarzanum et homines et terras a Sancto Martino qui dicitur ad Lavem et per ipsum Battiticzum, ubi modo sedent homines vestri et usque in Ventuvanam. Concedo quoque eidem monasterio Sancti Angeli ecclesiam Sancti Angeli de Odaldisci cum terris et servis et cum omnibus suis pertinentibus, et ecclesiam Sancti Benedicti Pictoli cum ecclesiis et terris et pertinentibus suis, que ecclesie sunt in Capuam, et Sanctum Petrum de Scafati cum monasteriis, servis et terris et omnibus suis pertinentibus, et ecclesiam Sancti Rufi cum servis et terris et omnibus suis pertinentibus, et ecclesiam Sancte Agathe sitam prope muros Aversane urbis, cum hominibus et terris et universis suis pertinentibus, et unum castanetum optimum et terras pro servitio hospitum que est prope Baptiticzum in finibus Sarzani. Omnia prescripta concedo et confirmo perpetualiter prescripto monasterio Sancti Angeli subdito monasterio Sancti Benedicti Montis Casini, cui Oderisius venerabilis abbas preesse videtur, ab eodem vero abbate ordinatus Girdus est prepositus monasterio Sancti Angeli, ad possessionem eiusdem monasterii et dominationem. Quod siquis huius concessionis violator esse presumpserit, centum auri optimi libras persolvat, medietatem eiusdem monasterio eiusque rectoribus et medietatem fisco meo, et soluta hac pena, huius mee concessionis pagina firma et inviolabilis maneat semper. Et ut firmus credatur et diligentius observetur, manu mea subscripsi et meo sigillo feci decorare. Signum domni Iordani gloriosissimi principis. IORDANVS. Ex iussione predicti principis scripsi ego Canzolinus iudex in anno principatus ipsius tricesimo primo et vicesimo sexto anno ducatus eius Gaiete. Data sexto kalendas Martii, anno ab incarnatione Domini nostri Iesu Christi .M. LXXX nono. Scriptum Capue per indictionem duodecimam.

Gattola 1734, p. 202-203; RSAF, pp. 56-59; RPD, III, n. 509, pp. 1394-1395 (source of the text reproduced here).

Nel Registrum Sancti Angeli in Formis i confini dei possedimenti della chiesa risultano ampliati rispetto alla versione del Registrum Petri Diaconi: Sthamer 1930-1931, p. 26.

Il Registrum Petri diaconi (Montecassino, Archivio Abbaziale, Reg. 3) è un semplice cartulario compilato fra il 1131 e il 1133 dal bibliotecario di Montecassino, ultimo continuatore della Chronica monasterii Casinensis iniziata da Leone Ostiense, che copiò non soltanto privilegi pontifici e praecepta delle autorità laiche, ma anche oblationes quorumque fidelium, riprendendo in particolare i documenti riassunti nella cronaca: non mancano le falsificazioni, predisposte però dal suo illustre predecessore Leone. Risulta assai più corposo del Chronicon Sanctae Sophiae, sia per la maggiore importanza di Montecassino, sia perché Pietro inserisce circa 650 documenti privati.