Montecassino, Archivio Abbaziale, Reg. 4 (RSAF, fol. 49v)
source date: [1098 July 7] [Sant'Angelo in Formis (Capua; Caserta)] [1137 - 1166]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

Notum sit omnibus sanctae et catholicae aecclesiae filiis, Richardum princepem avum meum aecclesias Dei et monasteria dilexisse, cenovia construxisse. Inter quae etiam et monasterium Sancti Angeli qui dicitur in Formis a novo fundamine restauravit eumque terris, vineis et olivetis, silvis, pascuis, hominibus, ecclesiis ac diversis opibus ditavit. Quo defuncto, Iordanus princeps pater meus omnia quae eidem monasterio prephatus Richardus princeps avus meus dederat, confirmavit ipseque postmodum quam plurima eidem cenovio contulit. Quadam vero die ego secundum Richardus divina ordinante clementia Capuanorum princeps, cum apud predictum monasterium Sancti Angeli orationis causa iter haberem, fratres qui ibi Deo iugiter serviebant a magnitudine mea firmitatis apices donorum omnium et concessionum quae principes prememorati fecerant Deo et eorum monasterio, me offerre postulaverunt. Quorum petitionibus digne obtemperans, fieri procuravi. Ex interventu igitur eorum et consilio Rainulfi filii Gualonis et Rainaldi Lopini dilectorum baronum meorum per librum optuli, et per paginam huius precepti tradidi, concessi et confirmavi omnia quae supra scripti principes iam prephato monasterio Sancti Angeli subdito monasterio Sancti Benedicti Montis Casini, in quo nunc domnus Oderisius venerabilis abbas preest, dederunt, et per principalem scriptum concesserunt et confirmaverunt. Per huius quoque meae concessionis paginam, concedo et confirmo etiam et que ego ipse in eodem sancto loco postea tribui et quae eidem pertinent monasterio et quae nunc possidet et dominatur. Illius vero loci fines in quo positum est prescriptum monasterium, primum sic indico: ex una parte sunt cave cimentariae qualiter pergitur per aecclesiam Sancti Marcelli et ad terram Bertariscki et qualiter vadit per terram de Bertariski et vadit ad canalem quae descendit de Asculcule, et qualiter ascendit per suprascriptum canalem directe ad trivium qui coniungitur tres viis. Una quae descendit ad Sanctum Marcum, et alia descendit ad predictum monasterium, et alia ascendit ad Roccam et inde qualiter ascendit per suprascriptam viam quae aliquantulum vadit super criptam arenariam et vadit ad monticellum et ad planam suprascripti monticelli ubi est plescum, quae sunt super vallem quae vocatur Venula; et incipiente per suprascripta plana per transversum, per canalem quae dicitur de Ficu fuscula directe in costa quae dicitur turris Vespuli usque in semitam desuper scripta Rocca, et qualiter descendit per ipsam semitam in monticellum qui Rickibellum vocatur. Et inde qualiter descendit ad terram Sancti Vincentii, et per terram Sancti Benedicti Maioris consctructi in Capuam, et aliquantulum per terram Osentii Imperatoris et per terram Sancti Vincentii usque ad predictas cavas cimentarias. Item concedo et confirmo prescripto monasterio Sancti Angeli quicquid continetur in cartula oblationis, quam prescriptus Richardus princeps avus meus eidem monasterio obtulit, videlicet Sarzanum et terras et homines qui ibi commorantes sunt vel fuerint, cuius fines sic indico: incipiente a trivio de Sancto Martino qui dicitur ad Lavem et descendente per viam usque ad fluvium et inde ascendente per Battitizzum ubi modo resident homines suprascripti monasterii et qualiter pergit usque in Ventum vanum. Concedo quoque eidem monasterio castanetum qui est prope locum qui dicitur Battitizzum quem Iordanus princeps pater meus eidem monasterio dedit pro servitio hospitum. Concedo quoque et confirmo eidem monasterio homines et terras quae fuerunt Petri de Rosella et germani eius, et homines Gregorii comitis palatii, qui modo sunt commorantes in loco Sancti Herasmi, sicut cartula oblationis continere videtur, quam prescriptus Richardus princeps avus meus eidem monasterio Sancti Angeli fecit; et terras quae sunt in Ponticello et in Casa Alba et in Sancto Prisco et ubicumque sunt terrae ipse in partibus veteris Capuae. Concedo etiam et confirmo prephato monasterio ecclesiam Sancti Angeli de Oladiscki, quae est costructa in Capuam, cum terris et servis et ancillis et cum omnibus suis pertinentiis; et ecclesia Sancti Benedicti Pictoli, cum ecclesiis et terris et universis suis pertinentis. Simili modo concedo et confirmo predicto monasterio Sancti Angeli, aecclesiam Sancti Ruphi quae est sita in Capua, cum omnibus terris et servis et ancillis suis et aldios et aldias pertinentes, cum silvis etiam, pratis, pascuis atque paludis et cum universis pertinentiis suis, tam intus Capuae quam et de foris, qualiter antiquitus pertinuerunt prefate aecclesiae, et aecclesiae que sibi pertinent et nunc residet. Et terras etiam et silvas et pascuas et paludes et aquas et piscationes, et servos et ancillas, et aldios et aldias in omnibus eorum finibus, et universa quae suprascripta aecclesia Sancti Ruphi, et rectores eius iam per triginta annos et eo amplius a parte predictorum principum tenuerunt et possiderunt, quae fuerunt scilicet quorundam fratrum videlicet Guidonis et Landenulfi, qui fuerunt filii cuiusdam Landonis qui vocabatur Caputi, qui videlicet tempore predicti Richardi principi avii mei contra eiusdem animam principis cogitaverunt, et inimicos intra provinciam eius invitaverunt, celaverunt et adnonam eis dederunt, ob quam culpam omnis res illorum , iure Langobardico, fisco prenominati avii advenerunt; quae res etiam prephato Richardo avo meo et Iordano principi patri meo, michique per conventionem a Capuanis dimissa sunt, et per sacramentum firmata. Concedo quoque predicto monasterio Sancti Angeli homines de Camiliano, videlicet filios omnes cuiusdam Summi. Et concedo eidem monasterio et confirmo aecclesiam Sancti Petri de Scaphati, cum monasteriis, et servis et terris et universis suis pertinentiis; et aecclesia Sanctae Agathae quae sita est prope muros Aversanae urbis cum omnibus terris et hominibus et universis suis pertinentiis; et ecclesiam Sancti Leonis quae sita est foris muros Suesse civitatis cum omnibus suis pertinentiis. Concedo quoque et confirmo in eodem monasterio aecclesiam Sancti Benedicti qui dicitur ad Dalfianam, quae sita est in finibus Cantiae prope castello qui dicitur ad Mare, cum terris et silvis et pascuis, et piscationibus et cum omnibus suis pertinentiis. Concedo quoque eidem monasterio, unam petiam de terra que dicitur Campu cotidianu prope Saxeta, quae ego prenominatus secundus Richardus princeps, suprascripto monasterio Sancti Angeli per preceptum tribui. Item concedo et confirmo eidem monasterio Sancti Angeli, omnia quae Paldi comes de Benafro, una cum Maria uxore sua per cartulam offersionis obtulerunt in predicto monasterio Sancti Benedicti sito in Monte Casino, quae et ego per preceptum eidem monasterio concessi et in monasterio Sancti Angeli. Concedo quoque in predicto monasterio Sancti Angeli, ut si aliquis homo venerit ex aliis partibus, licentiam habeat habitandi in terris ipsius monasterii Sancti Angeli ad servitium fratrum faciendum, ut nullus homo audeat eos inquietare, sed securi serviant in eodem monasterio et eius rectoribus atque custodibus. Concedimus quoque in predicto monasterio Sancti Angeli, unum sedium molini et portum in loco Trifisco, quod olim Pandulfus qui fuerat princeps Capuanae civitatis, construere fecit, quod nunc destructum longo tempore est. Quod sedium est inter sedium ulmi et salicis, una cum ripis et alveo, et potestatem et licentiam habeat pars predicti monasterii Sancti Angeli in ripis ex utraque parte et in tantum quantum dixi de alveo palos figere et clusuriam facere et molendina et piscara et omnem utilitatem eidem monasterio. Omnes prescriptas aecclesias, cum libris et ornamentis earum quae nunc habent vel habuerint et cum universis pertinentiis earum, et omnes terras ut supra sunt scripta, una cum omnibus inferioribus ac superioribus earum et cum viis intrandi et exeundi in ecclesiis et in omnibus ipsis terris, et cum sepibus et limitibus universis earum pertinentiis, Ego prenotatus secundus Richardus Capuanus princeps, in prephato monasterio Sancti Angeli per librum optuli, tradidi et per huius quoque meae concessionis paginam concedo et confirmo, ad potestatem et dominationem predicti monasterii Sancti Angeli et domni Sassonis venerabilis prepositi suorumque omnium successorum. Remota omni inquietudine, contrarietate et molestatione omnium principum successorem meorum vel vice principum, comitum vel vice comitum, iudicum, sculdahorum, castaldeorum aliorumque omnium mortalium. Quod si quaelibet persona hominum magna vel parva contra hanc nostri precepti auctoritatem aliquatenus agere presumpserit, aut eius violator esse quolibet modo presumpserit, sciat se compositurum auri purissimi libras centum: medietatem in predicto monasterio Sancti Angeli et domno Sassoni venerabili prepositi et successoribus eius et pars predicti monasterii, et medietatem meo sacro palatio. Solutaque paena librarum, huius meae concessionis et confirmationis pagina, munita et firma atque inviolabilis maneat in perpetuum. Ut autem hoc meae concessionis atque confirmationis preceptum firmius credatur diligentiusque ab omnibus observetur, manu mea propria illud corroboravi, insuper et mei sigilli impressione insigniri iussi. (M) Ex iussione prephate serenissime potestatis, scripsi ego Quiriacus iudex. In anno dominice incarnationis millesimo nonogesimo octavo, et octavo decimo anno principatus ipsius domni secundi Richardi gloriosissimi ac magnifici principis Capuae. Datum in prefato monasterio mense iulio videlicet septimo die stantis, per indictionem sextam.

Gattola 1734, pp. 210-212; RSAF, pp. 93-97 (source of the text reproduced here).

Del Regesto di S. Angelo in Formis esiste una riproduzione anastatica allestita a Montecassino nel 2002 (editore: Pubblicazioni Cassinesi).