Milano, Archivio di Stato, Diplomatico, D.D.S., Toscana, Matilde, n. 52
source date: [1112 May 8] [Bondanazzo (Reggiolo; Reggio Emilia)]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

(S.) In nomine Dei eterni salvatoris nostri Iesu Christi, millesimo centesimo XII, indictione V, octavo die intrante madio. Ego Matilda comitissa Dei gratia si quid sum, filia quondam Bonifacii marchionis que professa cum lege vivere Sallica, offertrix et donatrix ecclesie Sancti Cesarii cui dominus Petrus preesse videtur a presenti die in antea dono et offero pro anime mee remedio et parentum meorum, videlicet totam curtem Wilzagaram intus et extra in integrum his finibus terminata: a mane aqua que dicitur Muza, et capitanei et via que dicitur Casxola; a meridie curtis de Bazano et Savignano et Castri Veteri; a sero aqua que dicitur Nizola sicut decurrit et fluit in fluvium Scultennam et ab eo loco sicut Scultenna fluit usque ad terras capitaneorum; a septentrione via Claudia et ecclesia de Zena et terre capitaneorum. Quam predictam curtem totam intus et extra, cum omni honore et districtu in integrum, cum omni iurisdictione, cum omnibus albergariis, aremannis, angariis, perangariis, bannis, fodris collectis et wadimoniis et cum omnibus que sibi in quibuscumque locis in integrum pertinere noscuntur, id est cum castro, broilo et burgo Sancti Cesarii, cum casis, sediminibus et vineis, areis cum omnibus terris cultis et incultis, pratis, silvis, nemoribus, pascuis, stalareis, aquis ibi adiacentibus aquarumque usibus omnibus et ductilibus earum, ripis, rupinis, rupibus et paludibus et cum omnibus usantiis in integrum tocius curtis. Intra quam curtem Sancti Cesarii nullus mortalium gratia alicuius usi ullo modo contra voluntatem meam aut predicte ecclesie Sancti Cesarii, cui predictam curtem totam dono, offero, cedo et trado intrare audeat propter aliquem usum; mittere, pasculare vel boscare aut quicquam ibi ordinare vel uti ullo modo debet, quam a tempore nostro et progenitorum nostrorum actenus habuimus quiete et pacifice. Molendina quoque pro voluntate sua eadem ecclesia Sancti Cesarii habeat cum aqua Scultenna que mea est, quam eidam ecclesia trado, dono et offero cum supradicta curte ut sup[r]a legitur in integrum, nulli alii donata, obnoxiata, obligata, sed libera et absoluta persistit. Quam memoratam curtem in integrum ut supra legitur dono et offero, trado, concedo, nulli tradita, obnoxiata seu obligata nisi supradicte ecclesie Sancti Cesarii; eo videlicet modo ut predicta ecclesia Sancti Cesarii habeat et teneat predictam curtem Sancti Cesarii in perputuum cum omni honore et iurisdictione et districtu sicut supradictum est, sine omne mea et heredum meorum et proheredum contradictione et molestatione. Et eadem ecclesia Sancti Cesarii et omnes clerici qui in ea modo stant, aut in futuro erunt, de supradicta curte cum omnibus pertinentiis suis in integrum faciant omnem suam utilitatem sine contradictione alicuius persone ut supra legitur. Preterea cunctos vasallos meos videlicet capitaneos, vavasores et alios qui feudum a me habent in eadem curtem eidem ecclesie Sancti Cesarii dono et offero, qui faciant predicte ecclesie fidelitatem per sacramentum, quia mihi et antecessoribus meis usque modo fecerunt; solummodo de quantis militaribus et usatis, de fructibus terrarum et non de terris, quas terras ego predicta Matilda comitissa ad proprios usus ibidem degentium in ecclesia eadem et ad suam voluntatem pro utilitate ipsius dono et offero, concedo, trado, relinquo. Quorum quidam similiter a me habent ammiscera et nichil omnino aliud in ipsa curte, preter illos de Sala viros nobiles qui mihi multum servierunt in discordia imperatoris Henrici quarti qui a me habebant mansos novem in eadem cute in confinio illorum de Sancto Marcho; iuxta illam curtem Sancti Marcii cum omni responsione, preter decimam illorum mansorum que est iam dicte ecclesie Sancti Cesarii, et si aliut habent in iam dicta curte Sancti Cesarii, tota responsio ad ipsam ecclesiam pertinet, preter solummodo quarta usata; et preter Petrus de Gomula cui dedimus unam braidam meam que iacet in villa de Scorzarolo, que est de curte Sancti Cesarii, quam volo ut teneat et habeat a predicta ecclesia Sancti Cesarii per fidelitate cum omni responsione. Si quis vero contra hanc largitionem donationem et piam voluntatem nostram agere temtare presumpserit, quadraginta pondera obtimi argenti et quadraginta libbras auri pro pena memorate ecclesie persolvat et hec donatio semper inviolata permaneat cum stipulacione subnixa et bergamenam de terra propria manu levavi et Ubaldo notario scribenda tradidi et scribere rogavi. Actum hoc in curte Bondeni de Rongoris feliciter. + Signa testium Arduini de Palude, Opizo di Gonzaga, Amedeus, Petrus Rozonis rogati sunt testes. + Signa testium Rainerius de Castro Ariani, Girardus de Plaza, Wibertus de Gonzaga et alii plures rogati sunt testes. + Signa testium Alberti Manfredi, Widonis de Roza et Manfredus et Gerardi de Sancto Benedicto rogati sunt testes. Matilda Dei gratia si quid est subscripsi. De domo autem Walberti de Sancto Cesario et de domo dicimus quia bene servire debent et omnia precepta prelati ecclesie Sancti Cesarii conservare. Et ipsi debent habere terram suam cum omni responsione; si bene servierint ad voluntatem predicte ecclesie et banna sua similiter et omne districtum ecclesia debet habere de eis. (S.) Ego Ubaldus notarius hec audivi et scripsi.

CDP I n. 82, pp. 258-261; MGH DD Math. n. +151, pp. 382-386.

Bonaccini 1994; Gardoni 2014.

https://www.dmgh.de/mgh_dd_math/index.htm#page/382/mode/1up.

Carla Villani, editrice dell’edizione da cui si trae il testo (CDP I), ritiene la pergamena milanese originale, pur rilevando che il signum matildico appostovi non è autentico, mentre gli editori MGH, Werner ed Elke Goez, inseriscono lo stesso testo tra i falsi. Elementi a favore della falsificazione sono la difformità rispetto alla conferma della donazione che Matilde emana tre anni dopo (CDP I n. 89, pp. 278-280 = MGH DD Mat. n. 139, pp. 358-360), il ‘postscriptum’ tra la notitia testium e la sottoscrizione del notaio e, soprattutto, la clausola con cui la Grancontessa avrebbe legato alla chiesa di San Cesario anche i suoi vassalli beneficiari di beni a Vilzacara, con eccezione dei da Sala e di Pietro da Gomola. Proprio l’eccezione induce i Goez ad attribuire ai da Sala la manipolazione, che avrebbe dovuto tutelare il gruppo dalle rivendicazioni dei monasteri di Nonantola e Polirone, rivendicazioni sostenute da diplomi imperiali e papali – alla luce di questi elementi la falsificazione si collocherebbe intorno alla metà del XII secolo.

Cfr. CDP I n. 89, pp. 278-280 = MGH DD Mat. n. 139, pp. 358-360 (=doc5090).