Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 8487-I, c. 126r, n. 298
source date: [15 December 840] [Chagny (FR)] [XI ex]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

In nomine domini nostri Iesu Christi dei aeterni. Hlotharius divina ordinante providentia imperator augustus. Si illius amore, cuius munere caeteris mortalibus prelati sumus, loca divino famulatui consecrata congruis munificentiae nostrae beneficiis ad divinum cultum huberius exequendum sustollimus, dignae retributionis premio nos a domino remunerari fideliter credimus. Igitur notum esse volumus cunctis fidelibus sanctae dei aecclesiae et nostris presentibus scilicet et futuris, quia vir venerabilis Sichardus Sabinensis monasterii abbas, quod constructum est in honore beatae dei genitricis semperque virginis Mariae, ostendit serenitatis nostrae optutibus domni recolendae memoriae genitoris nostri Hludovici prestantissimi imperatoris auctoritatem, in qua continebatur, qualiter, postquam nos divino sibi nutu favente consortes fecit imperii, ab eo in Hitaliam directi sumus et a summo invitati pontifice et universali papa ac spirituali patre nostro Paschali quondam apostolico Romam venimus. Quo dum in presentia eiusdem domni apostolici ac nostra procerumque Romanorum sive optimatum nostrorum atque multorum utriusque partis nobilium virorum questiones accitarentur, inter caeteras altercationes iubente eodem domno apostolico advocatus suus nomine Sergius eiusdemque sanctae sedis Romanae aecclesiae bibliotecarius interpellavit virum venerabilem Ingoaldum abbatem et memorati Sichardi predecessorem dicens, quod idem Sabinense monasterium ad ius et dominationem Romanae aecclesiae pertineret. Et econtra respondit predictus Ingoaldus nullatenus debere esse, eo quod non solum precepta regum Langobardorum pre manibus haberet, qualiter idem monasterium semper sub tuitione et defensione eorundem regum Langobardorum fuisset, vaerum etiam et quod domnus et avus noster piae memoriae Karolus prestantissimus imperator idem monasterium specialiter sub suo munimine vel successorum suorum, regum videlicet Francorum, per preceptum auctoritatis suae constituisset, ut nullus pontifex, dux, princeps aut quislibet superioris vel inferioris ordinis rei publicae procurator idem monasterium sub tributo aut censu constitueret, sed ita immune et liberum esset, sicuti caetera monasteria infra regna Francorum constituta sunt, id est Luxouiensium, Lirinensium et Agaunensium. Interrogatum est etiam a primatibus utrarumque partium, quid advocatus domni apostolici contra precepta et auctoritates, quae ibi lectae et relectae sunt, dicere voluisset, et in presentiarum nullam auctoritatem aut traditionem ostendere potuit, per quam idem monasterium pars predictae sanctae Romanae aecclesiae ad ius et dominationem suam tenere ac possidere valeret, sed postquam res in presentia predicti domni apostolici Paschalis et nostra et optimatum atque procerum utriusque partis examinata et diligenter inquisita esset et in propatulo omnibus esset, quod predictum monasterium nullatenus sub iure et dominatione prefatae Romanae aecclesiae vel sub tributo aut pensione esse deberet, idem domnus apostolicus non solum se recognovit nullum dominium in iure ipsius monasterii se habere excepta consecratione, sed etiam omnes res tam in territorio Sabinensi quam et in Romania sitas, quas ex eodem monasterio potestas antecessorum eiusdem Paschalis papae iniustae abstulerat, per iussionem ipsius, dante eo mappulam suam advocato suo supra dicto Sergio, revestivit Leonem, qui de parte nostra eiusdemque monasterii advocatus erat. Et ut ipsa redditio perpetim rata et inviolata permaneret, misit domnus apostolicus missum suum Gregorium nomine eiusdem sanctae Romanae aecclesiae scriniarium, qui res superius nominatas inspiceret et misso nostro Leutherio nomine et monachis monasterii sanctae Mariae Sabinensis presentialiter redderet, sicuti et factum est. Sed cum nos ad domnum et genitorem nostrum Hludovicum augustum reversi fuissemus et ita per ordinem, sicut superius comprehensum est, narrassemus, placuit illi non solum idem monasterium rectoresque eius specialiter sub sua successorumque suorum tuitione ac defensione constituere, sicut in precepto domni et avi nostri Karoli augusti continetur, vel quemadmodum predicta monasteria infra regna Francorum constituta sunt, sed etiam omnes res, quas presenti tempore predictum monasterium infra Hitaliam, Tusciam et Romaniam vel in caeteros pagos et territoria iuste et legaliter atque quiete tenet vel possidet, tam per precepta et auctoritates regum reginarumque, pontificum, ducum quamque et per traditiones, cessiones, commutationes, offersiones seu collata populi vel pactuationes legaliter factas sive per iudicia evindicata aut per quaelibet instrumenta cartarum nobiles homines ac devotae feminae eidem contulerunt monasterio, nominatim eiusdem genitoris nostri precepto propter improborum hominum fraudes et infestationes atque inquietudines inserere. Sed memoratus venerabilis abbas Sichardus, quamvis nos eandem genitoris nostri auctoritatem suo consensu ac iussione confirmassemus, deprecatus est celsitudinis nostrae claementiam, ut, quia nos divinae maiestatis dispositio successores illius fecit in imperio, quem et in vita sua consortem iam fecerat, eandem auctoritatem confirmationis nostrae innovaremus ac sanciremus precepto. Cuius precibus ob dei ac domini nostri Iesu Christi genitricis semperque virginis Mariae reverentiam et amorem vel mercedis nostrae augmentum acquiescentes hanc excellentiae nostrae auctoritatem decrevimus fierique precepimus, per quam et idem genitoris nostri preceptum modis omnibus confirmamus, et quicquid ex tunc temporis ad illum sanctum locum divina auxit pietas per religiosorum hominum devotionem nominatim ac singillatim, sicut et in autentico genitoris nostri habetur decreto, inserendo sancimus ac corroboramus propter futuras pravorum hominum infestationes atque inquietudines: id est fundum Acutianum, ubi idem venerabile monasterium constructum est, cum finibus et appendicibus suis in integrum; fundum Calistrianum, in quo est aecclesia sancti Laurentii; fundum Pompeianum; fundum Pinianum; fundum Ceruinariam; fundum Arianum, in quo est aecclesia sancti Paterniani; fundum Arturianum; fundum Ordeolum; fundum Mutellae, in quo est aecclesia sancti Angeli; fundum Urbanam, qui et vicus Sagi vocatur, in quo est aecclesia sancti Uiti, cum pratis silvis et aquimolis vel omnibus ad eum in integrum pertinentibus; ex fundo Adriano uncias tres, in quo est aecclesia sancti Ualentini; fundum Medianam; fundum Casalamantis; ex fundo Arcuniano unciam unam; ex fundo Aterniano uncias sex; ex fundo Siluaniano uncias sex; ex fundo Anciano uncias novem, ubi est aecclesia sancti Felicis; fundum Agellum; fundum Cicilianum, in quo est aecclesia sancti Donati; fundum Patrinionem; fundum Gignianum; ex fundo Scandiliano uncias quatuor; fundum Cruptulas; fundum Marcellianellum pro unciis quatuor; fundum Apicianum, qui et Longitia, in quo est sancti Gurdiani aecclesia; fundum Scaplianum; fundum Testam; fundum Paternionem; fundum Centum; fundum Alinianum; fundum Turris, in quo est aecclesia sancti Laurentii; ex fundo Pendigiano uncias duas; fundum Cesarianum; fundum Pulgianum; fundum Uentilianum; fundum Fornicatam cum traiecto suo seu gualdum in integrum, in quo est aecclesia sancti Gethulii et sancti Benedicti, cum omnibus eis generaliter in integrum pertinentibus; fundum Germanicianum in integrum, ubi est aecclesia sancti Petri; fundum Musileum; fundum Cassianum; ex fundo Staberiano uncias sex; fundum Cassulam; fundum Lacanianum; fundum Medianam; fundum Marcilianum; fundum Monacianum; fundum Fisianum; fundum Canianum; fundum Lunirianum; fundum Balburianum; ex fundo Classicella uncias tres, ubi est aecclesia sancti Petri; ex fundo Fuliniano uncias sex; ex fundo Rigiano uncias sex; ex fundo Pontianello uncias sex; fundum Perticatulae; ex fundo Aurificis uncias sex; fundum Pacilianum; ex fundo Cassiano uncias sex, in quo est aecclesia sanctae Iustae; fundum Mallianum, in quo est aecclesia sanctae Eugeniae; ex fundo Figniano uncias sex; ex fundo Cisternulae uncias octo; ex fundo Occiano uncias septem et semis; ex fundo Arunciano uncias sex; fundum Oliuulam; fundum Pontianellum; ex fundo Bussuli uncias novem et scripulos tres, item ex fundo Bussuli unciam unam; ex fundo Macerulae uncias sex; ex fundo Rofiano uncias tres, in quo est aecclesia sancti Stephani; ex fundo Macerulae uncias quatuor; ex fundo Cassiano unciam unam; ex fundo Sepiciano unciam unam et dimidiam; ex fundo Mediana uncias duas; ex fundo Martiani uncias duas et dimidiam, ubi est aecclesia sancti Uictorini; ex fundo Prata uncias tres; ex fundo Argasiano uncias quatuor; ex fundo Catoniano uncias duas, in quo est aecclesia sanctae Sabinae; ex fundo Arsura uncias quatuor; ex fundo Agellari uncias duas; ex fundo Latiniano uncias duas; ex fundo Altariolo uncias duas; ex fundo Argasiano tres partes de uncia; ex fundo Petiniano uncias duas; ex fundo Puptiano uncias quatuor; ex fundo Domiciano uncias quatuor, in quo est aecclesia sancti Stephani; ex fundo Crispiniano uncias tres; ex fundo Cisiniano uncias novem, in quo sunt aecclesiae sanctae Mariae et sancti Siluestri; ex fundo Lucaniano unciam unam, ubi est aecclesia sancti Petri; ex fundo Begiano uncias duas; fundum Ortisianum; ex fundo Cipiriano unciam unam, ubi est aecclesia sancti Calistrati; ex fundo Bebgiano unciam unam semis; fundum Catilianum; fundum Griptulas; fundum Ueneriae; fundum Montanianum; fundum Bebcianum, in quo est aecclesia sancti Abundii; ex fundo Lamniano uncias tres; fundum Turianum, in quo est aecclesia sanctae Mariae; fundum Morianula; fundum Follianum, in quo est aecclesia sancti Sabini; ex fundo Monumenti Cupis uncias sex; fundum Terbilianum; ex fundo Pretorioli uncias sex; ex fundo Seruiliano uncias sex, ubi est aecclesia sancti Antimi; ex fundo Gabiniano uncias duas; ex fundo Lauariano uncias quatuor, ubi est aecclesia sancti Gethulii; ex fundo Beaginelli uncias quatuor; fundum Arrianum, in quo est aecclesia sancti Laurentii; ex fundo Tulliano uncias sex, ubi est aecclesia sancti Ualentini; ex fundo Muptiano uncias tres; fundum Paternum, in quo est aecclesia sancti Ualentini; fundum Orcilianum; ex fundo Uassiano uncias sex, in quo est aecclesia sancti Uictorini; ex fundo Cossiiano uncias sex, ubi est aecclesia sancti Cessigii; ex fundo Auriclano uncias sex, ubi est aecclesia sancti Petri; ex fundo Siliglani uncias tres, ubi est aecclesia sancti Angeli; ex fundo Graniano unciam unam; fundum Mignianum, in quo est aecclesia sanctae Helenae; fundum Mallianum, in quo est aecclesia sancti Iuuenalis; ex fundo Anciano uncias sex, ubi est aecclesia sancti Petri; ex fundo Ioue uncias sex; ex fundo Pretoriolo uncias sex, ubi est aecclesia sancti Sebastiani; ex fundo Usiiano qui et Illianus vocatur uncias sex, in quo est aecclesia sanctae Anatholiae; ex fundo Feclinulae uncias sex, ubi est aecclesia sanctae Uictoriae; ex fundo Paterno uncias tres, ubi est aecclesia sancti Uictorini; fundum Pretorium cum appendiciis suis tam in montibus quam in planitiis; ex fundo Salliano uncias tres, ubi est aecclesia sancti Martini; ex fundo Coriliano uncias tres; fundum Forianum, in quo est aecclesia sancti Bartholomei; ex fundo Lusiano uncias tres; ex fundo Acliano uncias quatuor seu et medietatem de gualdo qui dicitur Laurus et medietatem de portione Probati castaldi; ex fundo Paterno unciam unam semis; ex fundo Ualeriano uncias quatuor, in quo est aecclesia sancti Martini; ex fundo Coruiano uncias sex, in quo est aecclesia sancti Pancratii; ex fundo Bagiano terram modiorum septem; ex fundo Fiano unciam unam semis; ex fundo Luccigiano unciam unam semis; ex fundo Uiarii uncias tres; ex fundo Acutiano uncias octo, in quo est aecclesia sancti Gregorii; fundum Motianum, in quo est aecclesia sancti Angeli; fundum Furianum; fundum Paternum positum in Uariano et in Culiano, in quo est aecclesia sanctae Caeciliae; fundum Iustianum in integrum; ex fundo Agello uncias novem; fundum Sentianum, in quo est aecclesia sancti Antimi; fundum Priuatis; fundum Albutianum cum appendiciis suis; gualdum Tancies in integrum per loca designata, sicut primitus ab ipso monasterio possessum et concessum est; fundum Findiliani uncias duas; ex fundo Passiano uncias sex; ex fundo Antariano uncias sex; ex fundo Caesae surdae uncias duas; ex fundo Teruiliano uncias sex; ex fundo Caesae candidae uncias sex; ex fundo Polliano uncias sex; ex fundo Leonis terram modiorum decem; ex fundo Leogniano uncias sex; ex fundo Uaiano uncias sex; ex fundo Uaetusiano uncias sex; ex fundo Seruiliano uncias quatuor; ex fundo Musiano uncias septem; ex fundo Seriole uncias sex; ex fundo Mariano uncias sex; item ex fundo Seruiliano portiunculam unam; ex fundo Pretorii portiunculam unam; ex fundo Galignani portiunculam unam; ex fundo Sisiano uncias octo; ex fundo Catiniano unciam unam; ex fundo Gai mediam unciam; ex fundo Turiano uncias undecim; ex fundo Uariano uncias undecim; ex fundo Salisiano uncias decem; ex fundo Uasiano uncias decem, ubi est aecclesia sanctae Mariae; fundum Corbonianum; fundum Lucianum, ubi est domus culta, in integrum; ex fundo Ariano uncias duas; ex fundo Septiniano unciam unam semis, item ex fundo Septiniano uncias sex; fundum Pippilianum cum appendiciis suis in integrum; fundum Scandilianum; fundum Antiquum; ex casale Antiano uncias tres et olivetum in Porporaria; homines quoque, qui fuerunt Maioriani, cum rebus et substantiis suis in integrum, et aecclesiam sancti Eusanii cum rebus suis in integrum. Nec non et res, quas domnus et genitor noster per sua precepta eidem confirmavit monasterio, id est gualdum quod dicitur Tancies et curtem que vocatur Uallantis cum omni integritate et appendiciis suis, quae Hildeprandus per sua confirmavit precepta; et res, quas tradidit Theodemundo et ipse Theodemundus per instrumenta cartarum prefato delegavit monasterio; etiam et curtem Tatianum, quam domnus apostolicus Adrianus Luponi per suum preceptum confirmavit et ipse Lupo per cartulas simul cum ipso precepto eidem delegavit monasterio cum omni integritate. Etiam et monasteria virorum et puellarum, quae nuncupantur his nominibus: monasterium sancti Marci evangelistae quod est situm iuxta murum Spoletanae civitatis, quod * domnus et avus noster Karolus augustus ad idem monasterium per suum confirmavit preceptum; et aliud quod dicitur monasterium sancti Salvatoris situm non procul ab eadem civitate Spoletana; et monasterium puellarum, quod nuncupatur sancti Georgii, quod est constructum sub muro civitatis Reatinae; et aecclesiam sancti Michahelis archangeli, quae est posita super fluvium Mellinum iuxta * civitatem Reatinam, cum omni integritate sua; et in territorio Firmano monasterium, quod vocatur sancti Siluestri vel sanctae Marinae cum omni integritate. Similiter et res, quas piae recordationis genitor noster per precepta auctoritatis atque confirmationis suae predicto contulit monasterio et confirmavit, id est res * Maioriani et uxoris ac filiorum eius, quas ille possedit vel ei datae fuerunt ex concessione regum reginarumque, ducum vel quae per affiliacionem ac comparationem sive per alium quemlibet attractum ad eum pervenerunt; seu et portum in Aso vel alias res, quas Hildeprandus dux ei condonavit per sua precepta ac domnus et avus noster Karolus imperator eidem Maioriano confirmavit vel quae a domno et genitore nostro postea possessae sunt et ex sua donatione et confirmatione ad predictum monasterium pervenerunt; similiter et res Benedicti presbiteri et Magnonis et Hildeprandi et Benedicti nepotum eius et res Gaidoaldi et res Tanicisi sive Pippini presbiteri filii eius et res Helenae ancillae dei et res Gualtarii filii Rimonis et res Scamarae et Scamperti filii eius et res Pergonis et Liutprandi presbiteri et res Solduli claerici et res Guillonis et Guiliprandi filii eius et res Baselli et res Palumbi et res Theodelasi et res Attonis et Hautonis filii eius et Rodelindae uxoris eius; coenobium quoque beati Stephani, quod situm est in finibus Beneuentanis, cum curtibus, cellulis, gualdis vel omnia et in omnibus ad eum pertinentibus; res vero Aldonis et Arduini patris eius; res Alahis et Gisiltrudae matris eius; res Hyrminfridi et uxoris eius; res etiam Hilderici et Tacipergae genitricis eius et Hilcipergae coniugis eius; sive etiam et gualdum, quod est in finibus Reatinae civitatis, qui nuncupatur Rivus curvus, per loca nominata vel designata, sicut in precepto genitoris nostri continetur; et piscatorem nomine Aunefridum et fratres eius manentes in territorio Reatino in loco qui dicitur Septempontius, cum uxoribus et filiis eorum, terris ac domibus eorum nec non et piscationem, quam ipsi facere consueverant, simul cum omnibus rebus suis; insuper et res, quas advocatus predicti Ingoaldi abbatis, predecessoris scilicet Sichardi venerabilis abbatis, in presentia Adeldramni seu Leonis missorum quorundam genitoris nostri super Guinigisum quondam ducem legibus conquisivit et iudicia evindicata exinde accepit, id est res, quas Paulus et coniunx sua sive Gemmulus et Maurica ad idem delegaverunt monasterium; etiam et res, quas Salomon francus predicto contulit monasterio, quas iam dictus Guinigisus exinde iniuste abstulit et per iussionem nostram Richardus dux inquisitione facta predicto monasterio reddidit et revestivit; insuper et res, * de quibus idem * abba instrumenta cartarum piae memoriae genitori nostro ostendit, per quae nobiles viri et feminae eidem monasterio sollemni donatione contulerunt, id est res Stauraci et Petri filii eius et res Celsi et uxoris eius et res Zabennonis et uxoris eius; res Petrus claerici de Camerino; res Arualdi presbiteri et sororis eius; res Azilonis presbiteri et Aliprandus filii Sicipori et res Astemari et Iohannis et Teodini fratrum; res Grisonis Spoletani; res Scamari filii Scamperti; res Arsi et uxoris eius et Luponis et Acerici fratrum et res Theodemundi nepotis eorum; res Scaptolfi et Formosae uxoris eius et Iohannis filii eius, quas ille per cartulas offersionis seu donationis ad idem contulerunt monasterium, nec non et breves pactuationis vel convenientiae, quae ex ipsis rebus factae sunt, inviolabiles perseverent; res Eufemiae ancillae dei relictae quondam Lamperti; res Mauri presbiteri Firmanae civitatis; res Hilderici patris Audulfi; res denique superius conscriptas cum omnibus ad se pertinentibus vel aspicientibus, mobilibus et immobilibus ac sese moventibus, sicut eas prefati homines possederunt et per instrumenta cartarum ad memoratum venerabile monasterium condonaverunt, undecumque ad eos pervenissent et presenti tempore iuste et rationabiliter atque quiete predictum tenet vel possidet monasterium vel, sicut superius dictum est, ex munificentia regum reginarumque, * ducum, castaldorum vel ex collatis populi sive caeterorum fidelium largitate vel etiam * monachorum, qui in eodem monasterio suas animas salvare cupientes intraverunt * et ibidem res suas delegaverunt et moderno tempore predictum monasterium possidere videtur, cum monasteriis * cellulis sinodochiis aecclesiis curtibus villis fundis vel casalibus piscariis, cum piscatoribus suis, servis ancillis libellariis cartulatis offertis opilionibus gualdis molendinis sub omni integritate ad iam dictum venerabile monasterium nostris futurisque temporibus confirmamus. Praecipientes ergo iubemus atque hanc nostrae auctoritatis confirmationem sancimus, sicut in domni et genitoris nostri continetur precepto, ut nullus pontifex, aepiscopus aut abba, dux vel castaldus, * actionarius seu quislibet rei publicae procurator sive de iunioribus aut successoribus eorum memorato Sichardo venerabili abbati vel successoribus eius sive agentibus ipsius monasterii * de omnibus rebus superius * nominatis vel de his, quae ad eas pertinent vel quae deinceps divina largiente gratia ibidem condonata fuerint, ullam calumniam aut iniustam infestationem facere aut inquietare ullo unquam tempore presumat, sed liceat eidem predicto abbati successoribusque suis easdem res quieto ordine tenere et possidere. Similiter iubemus atque precipimus, ut nullus eos de quibuscumque rebus sine publici malli compellatione despoliare vel de rebus monasterii invasionem facere presumat. * Nec non et de omnibus animalibus monasterii in finibus Spoletani ducatus ita definimus atque iubemus, ut in pascua publica omni tempore debeant pabulare vel nutrire sive illae videlicet sive hominum eorum sine omni datico, castaldatico, aescatico, herbatico vel glandatico, et nullam molestiam neque in ponte neque in via neque in qualicumque loco patiantur, sed semper illibata ipsorum animalia ambulent, ubi et publica animalia consueta sunt pabulare, et liceat illis propriam monasterii terram omni tempore defendere atque integrare, tam in Reate in loco qui dicitur Lingla et Quintilianus, et in Amiterno in loco qui vocatur Laurianus, quamque et in comitatu Firmano seu in quibuslibet reliquis locis, vel animalia eorum ad pabulandum mittere absque cuiuslibet personae vel potestatis contrarietate. Insuper et omnia, quae predicti reges Langobardorum, id est Liutprandus et Haistulfus, Ratgisus ac Desiderius nec non et duces sive quod domnus et avus noster piae memoriae Karolus vel genitor noster Hludovicus augusti per illorum precepta predicto venerabili monasterio propter amorem et honorem dei et domini nostri Iesu Christi et sanctae atque intemeratae genitricis *, in cuius nomine ipsum monasterium dedicatum esse cognoscitur, vel pro eorum helimosina eidem monasterio concesserunt et confirmaverunt, per hoc nostrae auctoritatis preceptum similiter confirmamus atque concedimus. Et quando quidem divina vocatione predictus abba vel successores eius de hac luce migraverint, quamdiu ipsi monachi inter se talem invenire potuerint, qui eos secundum regulam sancti Benedicti regere valeat, licentiam habeant eligendi abbatem, qualem meliorem et digniorem inter se invenerint, quatinus ipsam sanctam congregationem * pro nobis et coniuge proleque nostra et totius imperii nostri stabilitate attentius domini misericordiam exorare delectet. Et ut haec auctoritas confirmationis nostrae firmior habeatur et per futura tempora a fidelibus sanctae dei aecclesiae et nostris vaerius credatur et diligentius conservetur, more nostro eam supter scribere et de bulla nostra iussimus sigillari. Signum (M.) Hlotharii serenissimi augusti. Dructemirus subdiaconus atque notarius advicem Agilmari recognovi. Data XVIII k. ian. anno Christo propitio imperii domni Hlotharii pii imperatoris in Hitalia XXI et in Francia I, indictione III; actum Cadiniaco villa comitatu Cabillonense; in dei nomine feliciter amen.

MGH DD Lo I, p. 146, n. 51; Regesto di Farfa, II, p. 233, n. 282; Chron. Farfense, I, pp. 198-206.

Migliario 1993; Farfa abbazia imperiale 2006, p. 121; L’abbazia altomedievale come istituzione dinamica 2020, p. 195.

https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.lat.8487.pt.1

Per il privilegio papale di Stefano IV (23 gennaio 817) di conferma dei beni del monastero, che costituisce la base per l'elenco dei possedimenti farfensi riportato in questo diploma, vedi il Chron. Farfense, I, p. 179.