Ferrara, Archivio Storico Diocesano, Archivio dei Residui Ecclesiastici, San Benedetto, 6/1, c. 18r-v
source date: [1159 December 7] [Ferrara] [1496 April 27]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

IN NOMINE domini Iesu Christi. Anno eiusdem nativitatis millesimo centesimo quinquagesimo nono, tempore Federici imperatoris, die septimo introeunte mense decembris, indictione VII, Ferrarie, sub canonica Sancte Agnetis. Cum esset controversia inter domnum Ioannem Pomposianum abbatem et Bonumhominem fratrem quondam Scihelmi de quadam emphiteosim quia ab abbate Paulo acceperat, in qua continebatur predictum Scihelmum accepisse eam in filiis et heredibus et precium dedisse XX libras Lucenses, quam predictus abbas dicebatur de iure non valere, tum quia a nullo monachorum presente facta fuit, aut quia dolus intercessit, aut quia non bone opinionis ymmo a reprobato et infame tabellione et minimo precio facta fuit, vel quia non secondum mandatum abbatis scripta fuit et aliis rationibus. E contra Bonushomo dolum intercessisse aut non secundum mandatum abbatis scriptam esse negabat et nec predictis ractionibus nec aliis iamdictam emphiteosim invalidam esse asserebat, ymmo pluribus ractionibus eam confirmabat, tum quia idem abbas cum quo talis emphiteosis contracta erat cuidam monacho suo in instrumento emphiteotico subscribere iussit et aperam suscepit ac eo vivente et presente et post mortem eius usque ad hoc tempus pensio accepta fuit, aut quia iamdictus abbas partem iamdicte emphiteosis et pecuniam sue ecclesie legatam ex testamento Scihelmi accepit nec propter hoc infirmandam esse dicit, quod minimo precio facta fuit; istis et aliis ractionibus talem emphiteosim validam et perfectam esse asserit. Ad quam contraversiam decidendam iamdictus abbas Ioannes et Bonushomo Gierardum iudicem et Rodulfum causidicum concorditer arbitros sibi elligerunt cumque iamdicta contraversia per utriusque partis advocatos diu ante predictos iudices sapienter foret ventilata, viso instrumento et testibus hinc inde productis ac partium allegationibus a predictis iudicibus dilligenter inspectis amicali concordiaque transactio nuncupatur predictam contraversiam terminaverunt. Hoc modo quod predictum instrumentum cassaverunt et preceperunt predicto abbati ut ex novo emphiteosim predicto Bonohomini faceret, infiliis et nepotibus et si filios vel nepotes non haberet in duobus successoribus, unum post alterum qualem sibi placuerit, de quarta parte in integrum totius casolaris et de quinque massariciis in fondo Puvignano et de sextadecima parte totius fondi Gardiliane et de tribus casalibus positi in Vado, in hora Sancte Marie. Et pro eo preceperunt predicto Bonohomini ut solveret predicto abbati decem libras Lucenses. Et de superfluo, quod continebatur in predicto instrumento facto ab abbate Paulo, videlicet superfluum Puvignani et superfluum Gardiliane et sextam partem totius fondi Laugnani et sextam partem Castri Manezi et sextam partem de Corigio et duodecimam partem de tota Curte predicti Manezi et terciam partem de fondo Valtigana et terciam partem in Cumstantino et terciam partem de toto fondo de Ravarolo et tota contracta de Leolo integra a confine de la Cora usque ad canale de Veza et quartam partem de toto fondo de la Veza et sextam partem de fondo de villa Comithe a Gaibo in Zusu et sextam partem de fondo Gaugnano et terciam partem de fondo Sulisino et terciam partem de fondo Casulini et medietatem de hoc quod pertinebat ad monasterium Sancte Marie de Pomposia in Sancto Martino, predictus Bonushomo finem faceret in manu predicti abbatis, salvo tamen eo quod predictus Scihelmus disposuit in suo testamento de quatuor mansis quos reliquit ecclesie, si ecclesia ibi foret edificata, quod debet dari de communi tam de parte Bonihominis quam de aliis partibus si ecclesia fuerit facta, et si ecclesia non fuerit facta predicta omnia si non debent dari. Et insuper predicti arbitri remittere fecerunt abbati condictionem que continebatur in testamento Scihelmi, ut non liceret ei vendere de illis rebus nisi Bonohomini et Salinguerre. Et sic fecit finem predictus Bonushomo de hoc quod sibi pertinebat de supradictis rebus, sub pena quinquaginta librarum denariorum Lucensium, et post penam solutam stet hec pagina definitionis in suo robore et firmitate. Ad hoc fuerunt testes presentes: Adigerius iudex, Ildeprandus iudex, Bonus Ioannes iudex, Guiotus causidicus, Linguirta Lodomus, Ubertus Grassus, Petrus Cald(e), Gilinzone, Donusdeus de Villanova, Guido de Lauterio, Zanetinus de Bovaria, Marchesinus de Dachi, Bonus Martinus de Fichariolo, Octobonus, Ioannes Bonus, Capellus Deotesalve, Angelus Salimpresa. Et ego Guido Borrarius gratia Dei Ferrariensis notarius presens, rogatus a predictis iudicibus, manu propria scripsi, cumplevi atque absolvi.

Mezzetti, Le carte, vol. 2, doc. 196 (in preparazione).

Pigaiani 2015, pp. 48-49. Samaritani 1996, pp. 153-155.

Copia autentica da A perduto, introdotta dalla stringa: «Hoc est exemplum cuiusdam publici et auctentici instrumenti cuius tenor sequitur ut infra, videlicet» e così autenticata: «(S) Ego Ioannes Cagnatius, filius egregii viri ser Ugonis Cagnatii notarii, imperiali auctoritate notarius publicus Ferrariensis suprascriptum exemplum suprascripti instrumenti sumptum, scriptum et exemplatum per me ipsum Ioanem a suo publico auctentico et originali instrumento sumpsi, scripsi et exemplavi, et una cum infrascriptis Bernardino Salveto et ser Ugone Cagnatio genitore meo, vidi, legi et dilligenter auscultavi et in omnibus concordare inveni cum ipso suo originali instrumento auctentico, coram venerabile et eximio decretorum doctore domno Donato de Marinellis de Arectio, canonico Ferrariense, honorabili vicario generali curie episcopalis Ferrariensis, sede vacante pro tribunali sedente Ferrarie, in palatio episcopali, ad banchum iuris curie episcopalis Ferrariensis suamque et qua pro curia episcopali Ferrariensi fungitur [B om. fungitur, ma cf. la stessa formula nel doc. n. 578] auctoritatem interponente pariter atque decretum, in millesimo quadringentesimo nonagesimo sexto, indictione quarta decima, die vigesimo septimo mensis aprilis, in terciis hora causarum et quia dictum instrumentum cum dicto suo originali et auctentico instrumento in omnibus concordare inveni, ideo hic me manu propria subscripsi, ut dicti instrumenti transumptum de cetero vim publici et auctentici instrumenti obtineat et firmitatem. Et in fidem et testimonium omnium et singulorum premissorum signumque meum a capite mei nominis apposui consuetum. Et hoc presentibus venerabili et eximio decretorum doctore domno Bonifacio de Barlo rectore ecclesie Sancti Martini civitatis Ferrarie, ser Iacobo Schavaseto notario et cive Ferrariensi et aliis. Et hoc adinstanciam venerabilis domini Hyeronimi de Caravazio sindici et procuratoris [omnium-procuratoris corr. su rasura] abbatie et conventus Sancte Marie de Pomposia diocesis Comaclensis. (S) Ego Bernardinus Salvetus, filius quondam Ioannis, publicus apostolica et imperiali auctoritatibus notarius Ferrariensis suprascriptum exemplum suprascripti instrumenti, ut supra, per predictum Ioannem Cagnacium scriptum et exemplatum cum dicto suo originali publico et autentico instrumento, una cum supradicto Ioanne et infrascripto ser Ugone Cagnacio notariis, vidi, legi, auscultavi et insinuavi et in omnibus suis partibus concordare inveni, coram prefato domno Donato vicario superius descripto sedente pro tribunali, ut supra, et suam auctoritatem interponente ut de cetero presens exemplum vim publici et autentici instrumenti obtineat firmitatem, anno, indictione, die, mense, loco et presentibus quibus supra notatis et declaratis ad instantiam venerabili viri domni Hieronimi de Caravazio sindici et procuratoris dicte abbatie Pomposiane et in fidem premissorum me subscripsi et signo meo consueto signavi. (S) Ego Ugo Cagnatius, filius quondam egregii viri ser Nicolai de Cagnaciis notarii, apostolica et imperiali auctoritate notarius publicus Ferrariensis atque notarius curie episcopalis Ferrarie suprascriptum exemplum suprascripti instrumenti, ut supra, per predictum Ioannem filium meum scriptum et exemplatum cum suo [cum suo su corr.] autentico originali instrumento, una cum supradictis Ioanne et Bernardino notariis publicis Ferrariensibus vidi, legi et insinuavi in omnibus concordare inveni, coram antedicto domino Donato vicario predicto pro tribunali sedente, ut supra, suamque auctoritatem interponente ut de cetero ipsum exemplum vim publici et autentici instrumenti obtineat firmitatem, anno, indictione, die, loco, mense et presentibus quibus supra et in fidem premissorum me subscripsi signumque meum a capite mei nominis apposui consuetum et hoc ad instantiam predicti sindici et procuratoris. In Cristi [Così B, a piene lettere] nomine amen. Nos Donatus de Marinellis de Aretio decretorum doctor canonicus Ferrariensis vicarius predictus pro tribunali sedentes, ut supra, prenotate exemplationi, auscultationi et insinuationi interfuimus, easque per antelatos notarios fieri fecimus et quoniam exemplum cum originali concordare repertum est, idcirco curie episcopalis predicte auctoritatem interposuimus et decretum ac iusta municipalia instituta propria manu subscripsimus, anno, mense, indictione, die et loco suprascriptis». Annotazioni marginali di mano fine XV sec.: a c. 18r, in alto, «Arbitramentum seu laudum inter abbatem Pomposianum et Bonum Hominem»; nel margine destro in alto, «1159 decembris 7» e al centro, in blocchi incolonnati (in corrispondenza dei toponimi citati nel testo), «Puvignanum, Gardilana, in Vado, in hora Sancte Marie, Laugnanum, Castrum Manezum, Corrigium, Valtigana, Ravarolum, Leolus, Veza, Villa Comite, Gaugnanum, Sulisinum, Casulinus, in Sancto Martino»; a c. 18v, nel margine sinistro in alto, «1496, 27 aprilis».