Ferrara, Archivio Storico Diocesano, Archivio dei Residui Ecclesiastici, San Benedetto, 6/1, cc. 1r-2r
source date: [1196 April 14] [Ferrara] [1496 April 30]
edition published: 2022
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

IN Dei eterni nomine. Anno Domini millesimo centesimo nonagesimo sexto, tempore Celestini pape et Henrici inperatoris, quarto decimo die introeunte mense aprilis, indictione quartadecima, Ferrarie. Cum contraversia diu fuisset inter Guidonem inclitum abbatem monasterii Pomposiani ab una parte et dominum Albertum et Opizonem et Bonifacium quondam filios Fulconis marchionis illustrissimos marchiones de Este ab altera de toto eo quod ipsi vel aliquis alter pro eis habebant in toto fondo Ville Marzane et tercia parte totius fondi Gaugnani et de eo quod habebant vel alter pro eis in Bonisago et totum quod habebant vel alter pro eis in Broseda et de toto eo quod habebant quod fuit domine Adigle filie Opizonis marchionis ubicumque esset et de toto eo quod habebant vel alter pro eis in toto fondo Gragnani, excepto Decimum, et de toto eo quod habebant in fondo Figuli et Matonis et quod habebant vel alter pro eis in Vethresano et quod habent in fondo Veraygi vel alter pro eis, quod est totus fondus, et de novem mansis terre in villa Cornethe . Que controversia a dictis partibus domino Gualfredo monaro et domino Rodulfo iudice et domino Berizo et Ferrario fuit commissa audienda et difinienda set non fuit sopita. Iterum dicta contraversia, mortuo domino Alberto marchione, fuit commissa audienda et difinienda ab Opizone marchione et dicto Bonifacio marchione ab una parte et abbatem Gualfredum ex altera et fuit audita a domino Alberto Aldigerii et Guidone vicedomini, quibus dicta lis ab eis predictis fuerat commissa audienda et difinienda set dictam causam non deciderunt. Iterum fuit causa commissa, mortuo Bonifacio marchione et Opizone, de predictis rebus et quam pluribus aliis Guidoni vicedomini et Alberto de Lusia iudici silicet ab abbate Anselmo ex una parte et Azolino marchione pro se et patruo suo filio quondam dicti marchionis Opizonis et de toto eo quod ipsi habebant vel alter pro eis de feudo quondam Guillielmi illustrissimi Proceris et de toto eo quod habent de feudo Caxoti quondam silicet in Ponzano et unum mansum in Auraticha quem habet filius Guidoti Mazucheti et de tercia parte castri et curie Maynezi et de toto eo quod fuit iudicatum Pomposiam de Costa et de toto eo quod reliquid Conus de Calaone monasterio Pompossiano et de novem mansis terre et caxalium in curia Rodigii et de tribus mansis terre in Merlara et de castro uno posito in episcopatu Tortune quod appellatur Groppus cum most. et curte dicti castri. Que omnia predicta dictus abbas petebat dicto Azolino marchioni pro se et suo patruo filio quondam Opizonis marchionis quia set, cum dicta lis diu fuisset agitata coram predictis arbitris, predicti arbitri dixerunt partibus quod mitterent se in eis per convenientiam quod partes fecerunt. Qui visis et auditis ractionibus utriusque partis et visis instrumentis a parte dicti abbatis productis, preceperunt per convenientiam dicto abbati quod investiret dictum Azolinum marchionem pro se et dicto Bonifacio su[o] patruo iure feudi absque fidelitate de toto eo quod ipsi habent et tenent vel alter pro eis in fondo Figuli et Matoni et in Vethrexano et in Verago et in fondo et proda Ville Marzane et in Gaugnano et eius proda quod totum est tercia pars dicti fondi et in Bonisago et in Brusceda et in Punzano et de novem mansis terre in villa Cornethe et de uno manso terre p[o]sit[o] in Auraticha quem tenet filius Guidoti Mazuchini et de tercia parte curie et castri Manezi et de toto eo quod habent et tenent vel alter pro eis de feudo quondam Guillielmi et Caxoti quod habuerunt a dicto monasterio Pomposiano et de toto eo quod unquam possent invenire de hereditate quondam Adigle filie quondam Opizonis marchionis, que reliquit sive dedit monasterio Pomposiano, de toto eo quod habent et possident vel alter pro eis in Gragnano, tali modo quod adhuc debet cognosci illud quod ipsi habent in Gragnano, si possunt se tueri a domino abbate quod libere debeant habere sin autem non potuerunt, dictus abbas debet illis dare de illo toto cambium et hoc iure feudi et de campo uno in Cornedo, in Capite Bossi; similiter debet illis dare cambium iure feudi ripam Pistrinam usque ad mediam Pistrinam. Dictus Opizo Azolinus et eius patruus quantum vadit fundus Corneti sive Gragnani debet abbati restituere libere. Hoc audito a partibus dixerunt omologo et dictus abbas Anselmus investivit dictum Azolinum inclitum marchionem eo tempore potestatem Ferrarie pro se et dicto Bonifacio patruo suo iure feudi ad usum regni sine fidelitate de dictis rebus secondum quod dicti arbitri preceperant, in presentia domini Alberti et domini Leonardi et domini Pagani et domini Taurelli advocatorum Pompossianorum et Sinibaldi et Segnorelli et aliorum multorum quorum nomina longum est ad scribendum. Ego Arnulfus sacri palacii et sancte Pompossiane ecclesie notarius qui alio nomine Roseus vocor presens rogatus a partibus hanc cartam scripsi atque complevi et absolvi.

Mezzetti, Le carte, vol. 2, doc. 202 (in preparazione).

Il testo edito è la copia autentica di fine XV secolo di un'altra copia autentica del del 1310 febbraio 3, introdotta dalla stringa: «Hoc est exemplum sumptum ex quodam auctentico publico instrumento cuius tenor talis est» e così autenticata: «Ego Octolinus quondam domini Delavancii imperiali auctoritate notarius predictum exemplum sive transcriptum sumptum ex autentico publico instrumento scripto per dictum Arnulfum notarium vidi et legi et de verbo ad verbum dilligenter cum ipso autentico auscultavi et ut in ipso reperi ita et in isto legitur exemplo nichil per me adito seu diminuito quod sensum vel sententiam mutet in aliquo ex mandato venerabilis in Christo patris Domini domini Henrici Dei gratia Pomposiani abbatis mihi facto, die tercio mensis februarii, sub anno DominiM°CCC° decimo, indictione octava, Codegorii, in sala donicata, presentibus domino Guidone abbate monasterii de Frassenorio, domino Bonaventura de Vicentia, m(agistr)o Guidone medico Pergamensis, Ioane Conversini et Casalino notario de Codegorio testibus rogatis huic exemplo ut cum auctentico vim perennem obtineat suam auctoritatem et decretum interponentis bona fide sine fraude exemplavi fideliter et transcripsi segnoque meo consueto et nomine roboravi». C è introdotta dalla stringa: «Hoc est exemplum cuiusdam publici et auctentici instrumenti transumpti cuius tenor talis est» ed è così autenticata: «(S) Ego Ioanes Cagnatius, filius egregii viri ser Ugonis Cagnacii notarii, imperiali auctoritate notarius publicus Ferrariensis suprascriptum exemplum suprascripti instrumenti transumpti sumptum, scriptum et exemplatum per me ipsum Ioanem a suo publico auctentico et originali instrumento transumpti sumpsi, scripsi et exemplavi et una cum infrascriptis Bernardino Salveto et ser Thoma Mellegino, vidi, legi et dilligenter auscultavi et in omnibus concordare inveni cum ipso suo auctentico et originali instrumento transumpto, coram venerabili et eximio decretorum doctore domino Donato de Marinellis de Arectio, canonico Ferrariense, honorabili vicario generali curie episcopalis Ferrarie, sede vacante pro tribunali sedente Ferrarie, in palatio episcopali, ad banchum in. curie episcopalis Ferrarie suamque et qua pro curia episcopali Ferrarie fungitur auctoritatem interponente pariter atque decretum, in millesimo quadringentesimo nonagesimo sexto, indictione quarta decima, die trigesimo mensis aprilis, in terciis hora int(roitus?) et quia dictum instrumentum [segue transumpti espunto] cum dicto suo originali et auctentico instrumento transumpti concordare reperi, ideo hic me manu propria subscripsi, ut de cetero vim publici et auctentici instrumenti obtineat et firmitatem. Et in fidem et testimonium omnium et singulorum premissorum signumque meum apposui consuetum. Et hoc presentibus venerabili viro domino Michaele rector ecclesie ville Quartesane, domno Peregrino de Mediolano capellano in episcopatu Ferrarie, domino Filippo Nigrisolo causidico Ferrariensis et aliis. Et hoc ad instanciam venerabilis viri domini Hyeronimi de Caravazio sindici et procuratoris abbatie et conventus Sancte Marie de Pomposia diocesis Comaclensis. (S) Ego Bernardinus Salvetus filius quondam Ioannis publicus apostolica et imperiali auctoritate notarius Ferrariensis suprascriptum exemplum suprascripti instrumenti, ut supra, per prenominatum Ioannem Cagnacium scriptum, sumptum et exemplatum una cum dicto Ioanne Cagnacio et infrascripto ser Thoma Meligino notario cum dicto suo originali publico et auctentico instrumento, vidi, legi, auscultavi et insinuavi ac in omnibus suis partibus concordare inveni, coram prenominato domino Donato vicario antedicto sedente pro tribunali, ut supra, et suam auctoritatem interponente ut de cetero presens exemplum vim publici instrumenti obtineat et firmitatem, anno, indictione, die, mense, loco et presentibus testibus quibus supra et in fidem premissorum me subscripsi et signo meo consueto signavi ad instantiam venerabilis viri domini Hieronymi de Caravazio sindici prescripte abbatie Pomposiane. (S) Ego Thomas Meleghinus, filius quondam ser Iacobi, apostolica et imperiali auctoritate notarius publicus Ferrariensis suprascriptum exemplum suprascripti instrumenti, ut supra, una cum predicto Ioanne et Bernardino notariis cum dicto suo originali vidi, legi, auscultavi et insinuavi et in omnibus cum eo concordare inveni, coram prenominato domino Donato vicario antedicto ut supra sedente, et suam auctoritatem interponente et decretum, ut presens [segue una parola cassata] exemplum cum publico instrumento obtineat et firmitatem, anno, indictione, die, mense, loco et testibus [segue quibus anticipato per errore e cassato] presentibus quibus supra et in fidem premissorum me subscripsi et signo meo consueto signavi ad instantiam prelibati venerabilis domini Hieronymi de Caravagio sindici [-i corr. su o] et procuratoris antedicte abbatie Pomposiane. In Cristi [Così C, a piene lettere] nomine, amen. Nos Donatus de Marinellis de Aretio decretorum doctor canonicus Ferariensis vicarius antedictus pro tribunali sedentes, ut supra, prenotate exemplationi, auscultationi et insinuationi interfuimus, easque per ante latos notarios fieri iussimus et quoniam exemplum cum originali concordare repertum est, idcirco curie episcopalis predicte auctoritatem interposuimus et decretum ac iusta municipalia instituta propria manu subscripsimus, anno, indictione, mense, die et loco suprascriptis». Annotazioni marginali di mano fine XV sec.: a c. 1r, in apertura di documento, «Arbitramentum sive laudum inter dominos marchiones Estenses et dominum abbatem Pomposianum. Domini Albertus, Opizo, Bonifacius marchiones Estenses ac domini Azolini marchionis Estensis investitura»; nel margine destro in alto, «1196 aprilis 14» e in blocchi incolonnati (in corrispondenza dei toponimi citati nel testo), in alto «In Villæ Marzanæ, Gaugnani, Bonifagi, Brosede», «Domina Adigla: Grignani, Figuli, Matoni, Vetresani, Veraigi, Cornete» e in basso «Figuli, Mattoni, Vetrasii, Veragi, Prodæ, Villæ Marzanæ, Gaugnani, Bonifagi, Brusede, Punzani, Cornete, Auratiche, Castri Manezi»; a c. 1v, nel margine sinistro in alto, «Domina Adigla filia quondam Opizonis marchionis Estensis reliquit plura bona Pomposie», «Grignanum [-um corr. da -i altra mano] debet remanere monasterio» e poco sotto «Cornedi». A c. 1r, nel margine inferiore, mano XVII sec.: «Vide investituram de Castro Manezi in Catastro iurium Rhodigii ad c. 15, in capsula iurium Grignani, signato 1457».