Nonantola, Archivio Abbaziale, Pergamene, II.9
source date: [824 December 1/31] [Reggio Emilia]
edition published: 2021
availability: Metadata and texts are released as Creative Commons, Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0) (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

Notitia recordationis, qualiter cum nos Vuala redeuntibus Roma in servitio domni imperatoris civitate Regio coniunxissemus cum Nortperto et Stephano episcopis, Petro abbate monasterii Nonantole, Magno capellano, Leone comite, erantque nobiscum Garipertus, Ursinianus et Maurus iudices domni imperatoris, Hildebrandus cancellarius, Madelpertus scavinus de Parma, Mauringus gastaldius, Perethani scavinus de Regio, et reliqui plures. Ibidem ad nos venerunt Martinus, Theodepertus notarius, Adam, Gillus, Martinus, Iustoli, Iohannes, Agipertus, Benenatus, Arvinus, habitatores in Flexo, reclamandum, quod predictus Petrus abba et pars monasterii eius Nonantole malo ordine et contra legem contradiceret illis piscarias vel pabulum in finibus Regiensibus et Flexicianis, quod Liutprandus rex per suum preceptum illorum parentibus concessisset. Respondens Raginaldus advocatus m[ona]sterii ipsius dixit: 'Certe piscarias vel pabulum, quod queritis, habere nullatenus potestis, eo quod pars nostri monasterii a longo tempore ipsas habuit et possedit ad proprietatem; et ecce notitiam iudicati, qualiter iam quosdam ex vobis et ceteros vestrorum consortes exinde in iudicio vicimus'. [Qu]am cum relegi fecis[semus, continebatur, qu]aliter presentia Adalhardi comitis p[alatii], missi domni imperatoris, et nostra Magni seu Leonis et reliquorum iudicum vel bonorum hominum ipse Raginaldus advocatus ad [partem predicti mo]nasteri[i] . . . . . . . . . . . . . . ambos] ipsos Mar[tinos] vel ceteros [eorum consortes] per precepta regum et iudicata vel illorum professionem exinde vicerat. Insuper et fecimus nobis relegi p[receptum emissum ab Astulfo rege, in quo legebatur, in predicto concessisset monasterio] piscarias in finibus R[egisia]nis et Flexicianis, qualiter usque illo tempore illius pertenuerant potestati, et [predictas piscarias Regisianas et Flexicianas . . . . . . fuerant nominative per coherentias designatas; de una] parte fluvius Moclena, de alia parte fluvius Bondeno, uno capite tenente in fossa, que dicitur Firmana [vel Vidola, et lacus qui nominatur Floriano vel fossa Scavanorum, seu Albareto usque in Spino, et alio] capite tenente in Pado, una cum, arboribus et limitibus, que intra ipsam coherenciam [esse videban]tur, tam silvas, quam pascua vel paludes atque limites. Deinde [fecimus] nobis relegi aliud preceptum, in quo legebatur Desiderius rex in ipsum concesserat monasterium piscarias similiter per coherentiam designatas in eisdem finibus Regisianis et Flexicianis eo modo cum arboribus et limitibus infra eandem coherentiam, tam silvas, quam pascua et paludes. His relectis, dum ipsi consortes eandem notitiam iudicati falsam esse clamarent, et diversis verbis huc illuc fugientes rationem vacarent, et iudices vel ceteri nobiles homines, qui tunc ibi fuerant presentes, eam veram esse testificati sunt, ad ultimum professi sunt consortes ipsi et dixerunt: ‘Verum est quia hoc factum fuit sicut in ista legitur notitia, sed tunc quando ipsos Martinum et item Martinum vel ceteros eorum consortes, sicut in ista legitur notitia, ante Adalhardum per iudicium vicistis, istud tunc non habebamus preceptum, quod modo pre manibus habemus per quod ipsas piscarias et pabulum habere debemus’. Quod dum relegi fecissemus, continebatur ita:

Liutprand vir excellentissimus rex Reparato, Adriano, Leoni et Mauro, omnibus consortibus vestris habitantibus pleve sancti Laurenti. Dedimus vobis licentiam iuxta vestram postulationem, ut peculia vestra pabulum habeant in silva nostra, que pertenit ad civitatem Flexo, et porci vestri similiter ibi inter eam vadant absque omne scatico vel datione.

Relecto precepto ipso, interrogavimus eosdem consortes et ceteros homines cognitos et circumanentes loci illius, si esset adhuc plus de silva regis in eadem fine Flexiciana super illam, quam per coherentiam predicti reges in ipsum concesserant monasterium, an non. Qui dixerunt omnes, quod esset maxima pars silve regis fine illius Flexi, in qua omnes ipsi consortes decimam partem cum suis animalibus pabulare non poterint. Hoc invento, considerantes nos hoc quod in illorum legebatur precepto, quod Liutprand in illorum parentibus concesserat, hoc est pabulum in silva nostra, tam illis et filiis ipsorum, et pro eo quod illis ipsum concesserat pabulum, eandem silvam nostram concedendo sue non subtraxerat potestati, et nullus de ipsis, filius, sed quidem nepos, quidem vero pronepos ipsorum, se esse manifestarent, et postea successores ipsius regis per coherentias designatas ut supra in ipso concesserant monasterio, paruit nobis, ut pars monasterii ipsis ipsas piscarias et pabula cum arboribus et pauludibus atque limitibus iuxta precepta et reliqua moniminas habere et possidere deberet ad proprietatem; et ipsi consortes ibidem pabulum non haberent, eo quod iam non regis, sicut in illorum legebatur precepta, silva nostra, sed monasterii esse probatur, et pro eo quod tempore Desiderii regis et postea domni Caroli parentes vel consortes illorum et nunc ipsi denuo in iudicio exinde victi fuerunt. Propter illorum consortium iniquam reclamationem, pro quibus ceteri ius repetentes iustiis carebant, tribus ex illis, qui se et reliquos suos consortes non recte reclamare cogebant, ad commemorandum causam aliquos hictos illis dare fecimus. Et hanc notitiam memorationis pro securitate ipsius monasterii Martinum notarium facere commonuimus. Quidem et ego Martinus scripsi, anno imperii dominorum nostrorum Hlodovuici et Hlotharii in Dei nomine undecimo et quinto, mense decembrio, indictione tertia, feliciter. Ego Stephanus episcopus interfui. Ego Nordbertus episcopus interfui. Leo comes concordans subscripsi. Ego Ursinianus notarius domni imperatoris interfui. Signum manus Mauringi gastaldii, qui in his actis interfui. Ego Maurus in his actis interfui. Signum manus Walperti filii bone memorie Fredulfi de Regio, qui in his actis interfui. Ego Giselpertus vasso domni imperatoris interfui.

Manaresi, n. 36.

Sulla questione degli homines Flexiciani cfr. Castagnetti 1982, pp. 71-90; Lazzari 2017, pp. 17-18; Gasparri 2015. Per la patrimonialità nonantolana cfr. Manarini 2017.

Si ipotizza tra gli astanti al placito la presenza del vescovo di Orte Stefano I (824-826), forse aggregatosi al seguito dell'abate Wala di ritorno da Roma.